Kultura Okiem Svetomira

Kilka dni temu swoje setne urodziny obchodził profesor Aleksander Krawczuk, najwybitniejszy polski starożytnik. W latach osiemdziesiątych, w swojej książce „Stąd do starożytności”, skądinąd bardzo ciekawej i wartej polecenia, nie tylko miłośnikom starożytności, ale wszystkim pragnącym zrozumieć współczesną kulturę i poznać jej korzenie, zamieścił esej o starożytnych długowiecznikach i ich sposobach na długie życie. Gdy po latach okazało się, że autor przeżył już większość opisywanych w tym tekście osób (a życzymy mu, by przeżył wszystkie) nasuwa się myśl, czy sam stosował też te metody? Przeczytajmy więc kluczowy fragment tego eseju:

Jeśli chodzi o filozofów i historyków, autor z wyraźną satysfakcją opowiada, że Demokryt zmarł mając 104 lata, i to właściwie dobrowolnie, odmówił bowiem przyjmowania pokarmów. Solon i Tales żyli podobno po sto lat, założyciel szkoły stoików Zenon – 98, jego zaś uczeń i następca Kleantes – 99. Sławny sofista Gorgiasz rozstał się ze światem w 108 roku życia przez dobrowolną głodówkę, a zapytany o przyczyny starości tak długiej i zachowania zdrowia rzekł: Nigdy nie włóczyłem się po cudzych ucztach! Podobnie postąpił retor Izokrates, licząc lat 99. Platon żył krócej, lat 81, a historyk Polibiusz zmarł w 82 roku życia skutkiem upadku z konia. Inny historyk, Hieronim, żył 104 lata, choć uczestniczył w wielu wojnach, dużo się trudził, wielekroć był ranny; mimo to zachował aż do końca siły w pożyciu małżeńskim i pełną władzę we wszystkich zmysłach. Arystobul żył ponad 90 lat, a do pisania swego dzieła historycznego przystąpił mając ich ponad 84. Godny podziwu jest również poczet długowiecznych poetów. Tragediopisarz Sofokles, autor Antygony, zmarł poniekąd przypadkowo po 90 roku życia: udławił się winogronem. Do końca swych dni cieszył się pełnią władz umysłowych, co podobno udowodnił publicznie, gdy syn chciał go ubezwłasnowolnić. Odczytał wówczas ku wzruszeniu wszystkich przed trybunałem i słuchaczami swoją ostatnią tragedię, Edypa w Kolonie. Komediopisarz Kratinos zmarł w 97 roku życia, podobnie jak Filemon, również autor komedii, który zaśmiał się na śmierć, gdy spostrzegł, że osioł zjada ze stołu przygotowane dla niego figi. (…) Jaka jednak jest esencja rad zarówno współczesnych gerontologów, jak też makrobiotyka sprzed półtora wieku? Trudno nie zauważyć, że w gruncie rzeczy wszystko sprowadza się do trzech ogólnych, ramowych zaleceń, które podobno podawał już Hipokrates, sławny lekarz grecki w wieku V p.n.e., współczesny Sokratesowi. Otóż jego – czy też jemu przypisywane – rady makrobiotyczne, które w życiu swym może zastosować każdy, brzmiały prosto i zwyczajnie:
Po pierwsze – odżywiaj się skromnie i nigdy, ale to przenigdy nie objadaj się.
Po drugie – zawsze zachowuj aktywność psychiczną i fizyczną.
Po trzecie – bądź powściągliwy w życiu erotycznym.

Na tym ten wpis miał się zakończyć, ale żołnierze strzelają, Pan Bóg kule nosi. Podczas rutynowej prasówki natrafiłem na tekst korespodnujący z innym fragmentem tego eseju i uznałem za stosowne zaprezentować tu tę korelację. Krawczuk pisze: Najbardziej jednak interesujące są dane, jakie Pliniusz zaczerpnął – sam to stwierdza – ze spisu mieszkańców przeprowadzonego urzędowo w Italii w roku 74. Okazuje się mianowicie, że tylko w jednym regionie półwyspu, określanym wtedy jako VIII, a obejmującym ziemie pomiędzy Apeninami i Padem, żyło w owym roku: osób liczących po 100 lat – 54; po 110 –14; po 125 – 2; po 130 – 4; po 135 lub 137 – 4; po 140 – 3. A są to dane oficjalne i chyba w pełni wiarygodne, jak wskazuje choćby wahanie w wypadku dwóch osób, co do których miano pewne wątpliwości: lat 135 czy też 137. Czy na tymże obszarze Italii znalazłoby się obecnie więcej osób długowiecznych? Na to pytanie odpowiada po czterdziestu latach artykuł w serwicie Podróże.gazeta.pl: We Włoszech żyje najwięcej stulatków w Europie. Co więcej, z roku na rok osób osiągających słuszny wiek w Italii przybywa. Istat, włoska agencja statystyczna, podaje, że w 2019 roku mieszkało 14 456, w tym roku jest ich ok. 5 tys. więcej – 20 456. Można więc przyjąć, że również warunki życia na Półwyspie Apenińskim sprzyjają długowieczności i to nieprzerwanie od tysięcy lat.