Jeden z punktów mojej tegorocznej wyprawy na Roztocze. Miasto średnio ciekawe, boleśnie przecięte ruchliwą drogą, posiadające jednak kilka perełek wartych zobaczenia. Prezentuję je poniżej. Szczególnie interesujące jest sanktuarium Matki Boskiej Szkaplerznej.
Kościół w Rajczy
Kościół Świętego Wawrzyńca w Rajczy należy do najciekawszych w Beskidzie Żywieckim. Po pierwsze ze względu na to, że jest to sanktuarium Matki Boskiej Kazimierzowskiej, łaskami słynącego obrazu podarowanego Góralom przez króla Jana Kazimierza. Po drugie ze względu na bardzo ciekawą architekturę będącą hybrydą neogotyku i późnego klasycyzmu. Po trzecie zaś ze względu na interesujący zbiór rzeźb i obrazów będący pod dużym wpływem religijności ludowej.
Cezary z Arles – Pisma monastyczne
Jako katolik co jakiś czas sięgam po książki stricte religijne. Zazwyczaj czynię to w Adwencie i w Wielkim Poście, ale i w innych okresach mi się to zdarza. Tak jest i w tym przypadku.
„Pisma monastyczne” Cezarego z Arles są dla mnie jednocześnie lekturą religijna, duchową, jak i naukową, źródłową. To wbrew pozorom i przekonaniom scjentystów, nie jest nic nadzwyczajnego czy nienormalnego.
Książka jest świadectwem początków zachodniego monastycyzmu. Można w niej znaleźć ciekawe informacje o życiu ówczesnych mnichów, w tym o ich posiłkach i postach, piciu wina, czy opiece nad chorymi. Z kwestyj czysto religijnych mnie zainteresowały uwagi o grzeszności poszczenia w niedzielę, nieuchronności grzechów powszednich i sile Modlitwy Pańskiej.
* * * * *
29/52
Tajny Agent – Joseph Conrad
I znów wracam do powieści. Chyba teraz tak będę naprzemiennie czytał beletrystykę i eseistykę. Na dziś mamy jedną z mniej znanych powieści Josepha Conrada. Powieść niewątpliwie wartą poznania, bo wygląda na to, że Conrad, podobnie jak kilkadziesiąt lat później Pietrkiewicz, przyczynił się wydatnie do rozwoju brytyjskiej literatury szpiegowskiej. Wygląda więc na to, że ten arcybrytyjski gatunek literacki wiele zawdzięcza pisarzom polskiego pochodzenia.
W powieści tej, w której prym wiodą szpiedzy i anarchiści roi się od motywów wykorzystanych później na przykład przez Kena Folleta, co do którego jestem przekonany, że książkę tę znał i się nią inspirował. Książka jest też pełna mądrych sentencyj, jak na przykład: „Drogę do rewolucji, nawet najbardziej usprawiedliwionych, torują samolubne popędy, ukryte pod pozorami przekonań”.
Niestety właśnie w tym zdaniu znajdujemy łyżkę dziegciu w beczce miodu. Powieść przetłumaczyła w okresie międzywojennym Aniela Zagórska, kuzynka pisarza. Jestem pewien, że napisała „rewolucyj”, a nie „rewolucji”, bo w tamtych czasach język polski odróżniał jeszcze liczbę pojedynczą od mnogiej. Niestety jakiś wandal w wydawnictwie postanowił tekst uwspółcześnić. Uwspółcześnianie niestarych tekstów literackich uważam za zbrodnię na literaturze i języku. Dlatego daję książce tylko cztery gwiazdki. Nigdy nie dam pięciu książce uwspółcześnionej, czyli zepsutej.
28/52
* * * *
Abstynencja w sierpniu – parę cytatów
W sierpniu, jak co roku, z uporem godnym lepszej sprawy, polscy biskupi ogłaszają miesiąc abstynencji. Niezbyt to katolicka praktyka, dlatego za profesorem Jackiem Bartyzelem powtarzam:
„Święty Arnulfie z Metzu, patronie piwowarów, sprawco cudownego rozmnożenia piwa, do twojego wstawiennictwa uciekamy się w obronie przed kalwińską herezją abstynencji naszego Epidiaskopu!”
Propagatorzy sierpniowej abstynencji, twierdzą, że jest to post. Tym gorzej! Wszak w każdym sierpniu są przynajmniej cztery niedziele (w tym roku nawet pięć), a „Kto pości w niedzielę, ten grzeszy” jak naucza św. Cezary z Arles w swej regule dla mnichów.
Jeśli jakiś biskup, prezbiter lub diakon nie spożywa w dni świąteczne mięsa lub wina, niech zostanie pozbawiony, jako „mający przypieczone sumienie” i stanie się przyczyną zgorszenia dla wielu. Konstytucje Apostolskie VIII.47.53
Konstytucje Apostolskie o heretykach: Przyświecał im wszystkim jeden bezbożny cel: bluźnierstwo przeciwko wszechmogącemu Bogu, głoszenie, że jest On niepoznawalny, że nie jest Ojcem Chrystusa ani Stwórcą świata, lecz jest niewysłowiony, niewypowiedziany, bezimienny, że urodził się sam z siebie, że nie należy korzystać z Prawa i proroków, że nie istnieje opatrzność, że nie należy wierzyć w zmartwychwstanie, że nie będzie sądu ani zapłaty, że nie istnieje dusza nieśmiertelna, że nie należy cieszyć się tylko przyjemnością że można przyjmować każdą religię bez różnicy. Jedni bowiem twierdzą, że istnieje wielu bogów, inni, że trzej bez początku, inni, że dwaj niezrodzeni, jeszcze inni, że istnieje nieskończona mnogość eonów. Jedni propagują bezżenność oraz każą powstrzymywać się od mięsa i wina, twierdzą, że wstrętne jest małżeństwo, płodzenie dzieci i spożywanie pokarmów; idzie im o to, aby niektórzy pozornie szacowni ludzie [okazując im swe uznanie] sprawili, iżby ich niegodziwy pogląd uznano za godny wiary. Konstytucje Apostolskie VI.10.1-21
I na koniec Doktor Anielski: Kto się do tego stopnia powstrzymuje od wina, że przez to wyrządza szkodę swej naturze, nie jest wolny od winy – św. Tomasz z Akwinu, Summa theologiae, II- II, q.150, a.1, ad 1.
Memy pochodzą ze strony Katolickie Memy.
Żeńskie formy rzeczowników
Parę dni temu lubiany przeze mnie pastor Paweł Bartosik napisał na facebooku:
Feministka Manuela Gretkowska ogłasza: „Jestem wroginią pisowskiego narodu”.
„Greenpeace Polska” na Twitterze oznajmia, że „w Międzyzdrojach trwa odprawa nurkiń i nurków przed akcją sprzątania dna Bałtyku”.
Wroginie, nurkinie (to jakieś nowe stworzenie w Bałtyku?)… Dlaczego nie nurczynek? Nurkowczyń? Jak można tak kpić z kobiet?
Cały wpis tutaj, bo znowu nie potrafię go wkleić do posta.
Skrytykował tym samym tworzenie żeńskich form męskich rzeczowników opisujących ludzi. Pozwolę sobie w tej materii się z nim nie zgodzić. Żeńskie formy tak, czy siak będą się pojawiały, bo język ewoluuje i podlega wpływom tendencyj społecznych. Warto by pojawiały się dobre, a nie złe. Nurkini i wrogini lepiej brzmią niż nurka i wrożka albo wroga.
Po pierwsze nie myli się z przypadkami zależnymi form męskich, zdrobnieniami, czy nazwami części garderoby (marynarka, pilotka).
Po drugie, jest zakorzeniona w polskiej tradycji językowej (bogini, władczyni, radczyni).
Po trzecie brzmi poważnie, a nie śmiesznie, czy ośmieszająco. Porównajmy sobie z innymi popularnymi propozycjami:
psycholożka – psychologa – psychologini
ministerka -ministra- ministrzyni
Po czwarte, rozstrzygnie się wreszcie spór, czy kobieta-sędzia to sędzia, czy sędzina. Nie sędzia, nie sędzina, a sędzini. Obydwie stare formy grzeszyły wieloznacznością, ta zaś jest jednoznaczna.
I na koniec trochę anegdotycznie. W rusińskiej piosence „Hołub na czereszni” mamy taki fragment:
Czerez worożeńkił
Ne możu tia wziaty.
Czereż worożeńkił
I czereż worohił
Ne możu perejty
Do tebe dorohy
A ja sobie te worożeńki właśnie jako wroginie tłumaczę i to od dawna, odkąd zacząłem piosenki tłumaczyć. Z powodu wrogiń i wrogów nie mogę przejść…
Marysieńka Sobieska – Tadeusz Żeleński- Boy
Długo nie wytrwałem przy powieściach i po dwóch sztukach takowych wróciłem do mojej ulubionej ostatnio eseistyki. Tym razem padło na esej historyczny, dość stary, bo przedwojenny, osadzony w moich ulubionych klimatach biograficznych.
„Marysieńka Sobieska” Tadeusza Boya-Żeleńskiego szczegółowo opisuje życiorys głównej bohaterki na tle życiorysów jej mężów (zwłaszcza oczywiście drugiego), innych krewnych i powinowatych oraz historii Polski i Francji. Właśnie z racji tego szerokiego tła kategoryzuję tę książkę jako esej biograficzny, a nie biografię w sensie ścisłym.
Jest to kawał dobrej literatury, do pracy autora zastrzeżeń nie mam żadnych. Mam natomiast takowe do anonimowego przypisywacza. Ówże w przypisach swoich ciągle wytyka Boyowi błędy, tak rzeczywiste jak urojone. Na przykład „prostuje” miejsce azylu Jana Kazimierza z Głogowa na Głogówek nie wiedząc zapewne, że ta ostatnia nazwa utrwaliła się po II wojnie światowej, wcześniej zaś zwano to miasto Głogowem Górnym lub Głogowem Małym. Zarzuca też błąd Boyowi, gdy ten o elektorze z 1683 pisze jako o lenniku polskim, zapominając wyraźnie o Lęborku i Bytowie. To popsucie książki przez zadufanego w sobie przepisywacza sprawia, że pięciu gwiazdek dać nie mogę.
Kiedyś odrzucałem twórczość Boya ze względu na jego wybory ideologiczne. Dziś już nie odrzucam. Nie wiem, czy złagodniałem, czy po prostu rozwinęło się moje oddzielanie twórcy od twórczości. Tak , tytułem, dygresji. Parę dni temu zmarł dość znany pisarz, który kiedyś był stalinowskim prokuratorem wojskowym i był jako taki zamieszany w mordy sądowe. Jego twórczość nadal odrzucam, ale nie dlatego, że był stalinowcem, ale dlatego, że był marnym pisarzem (choć jedną książkę podobno miał dobrą, ale tej akurat nie czytałem)
27/2019
* * * *
Matka Boska Pogorzelska
Niedawno pisałem o Matce Boskiej Tęczochowskiej, teraz wypada mi napisać o kolejnym postmodernistycznym wizerunku Maryi. Niektóre środowiska katolickie i prawicowe grzmią o profanacji polegającej na ustawieniu na warszawskiej Pradze instalacji artystycznej stylizowanej na maryjną kapliczkę. Przykładem tego grzmienia jest ten film.
Rzetelną relację z tego wydarzenia artystycznego znajdziemy za to w „Gościu Niedzielnym„. Zachęcam do przeczytania całego artykułu, zacytuję zaś z niego tylko kilka zdań mówiących o intencjach autorki: Maryjna figura ma dla artystki duże znaczenie – podczas pożaru domu ochroniła życie jego mieszkańców. – Dlatego w gablocie razem z Maryją jest zapalniczka i węgiel. Można powiedzieć, że jest to Matka Boża „Pogorzelska” – mówi Sz. Gotowski. Symboliczne są także przedmioty otaczające „kapliczkę”, m.in. książki, narzędzia, części od rowerów, ekoleogiczne muchomory zrobione z połówek cytryn. – Rzeczy na instalację przynieśli sami mieszkańcy. Chcieliśmy tym gestem pokazać, że Maryja opiekuje się każdym ich mieszkańcem, niezależnie od statusu społecznego – mówi koordynator.
Trzeba wiele złej woli, by doszukać się w tych słowach intencji profanacji. Musimy zaakceptować różne modele przeżywania religijności, bo katolicyzm jest bardzo różnorodny. Bardzo inspirujące są dla mnie w tej kwestii słowa siostry Małgorzaty Borkowskiej OSB: To odkrycie u „innych” dobrej woli i wielkiej nieraz świętości prowadzi nie tylko do pozbycia się przekonania o własnym na nią monopolu, ale także do poczucia głębokiej wspólnoty, lepiej może powiedzieć: do jej odkrycia. Trzeba się nauczyć odkrywać dobro w tych, którzy wyglądają inaczej, mówią inaczej, w pewnych sprawach nawet myślą inaczej, a jednak to dobro w nich jest. W naszych czasach nie można już bytować w izolacji, więc to jest problem nie tylko ekumeniczny, ale w ogóle ogólnoludzki; dotyczy także stosunków wewnątrz samego Kościoła katolickiego, a nawet wewnątrz wspólnoty. Bo jest w człowieku ta odruchowa tendencja, żeby swoje uważać za normalne, a wszystko „obce” za dziwactwo, albo wręcz zło. Póki małe dziecko uważa, że „prawdziwe” potrawy to takie, jakie mama gotuje, a „prawdziwe” melodie kolęd, to takie, jakie się w jego parafii śpiewa – to jeszcze pół biedy. Gorzej, kiedy człowiek dorosły, a już nie daj Boże duchowny, trwa w niekwestionowanym przekonaniu, że „prawdziwy” katolicyzm to tylko taki zespół praktyk, zwyczajów i znaków, jak w jego parafii. I potem mamy księży, którzy jadą duszpasterzować we Francji czy w Niemczech z intencją nauczenia tamtejszych marnych katolików „prawdziwego” katolicyzmu, mianowicie polskiego, ze wszystkimi szczegółami, włącznie do najdrobniejszych gestów liturgicznych, choćby one tam były rozumiane całkiem inaczej. Jeżeli trafią wśród swoich wiernych na takich, którzy uważają, że „prawdziwy” katolicyzm to tylko niemiecki albo francuski – a takich tam także nie brak – to wart pałac Paca, a Pac pałaca. Ale niewiele sobie wzajemnie dadzą..
Jeżeli za profanację uznamy Matkę Boską Pogorzelską, to przędzej czy później przyjdzie kolej i na tę etiopską ikonę:
czy taki afrykański obraz:
Leopold Tyrmand – Wędrówki i myśli porucznika Stukułki
I kolejna powieść, tym razem, dla odmiany, poważniejsza i również dla odmiany, polskiego autora. Gdy zamawiałem tę książkę, oczekiwałem czegoś w rodzaju polskiego Szwejka. I rzeczywiście jest to troszeczkę to, ale tylko troszeczkę.
Więcej jest tu z „Paragrafu 22”, ale też nie tyle, by tę powieść „polskim Paragrafem 22” nazywać. Pewnym jest, że ani Tyrmand nie wzorował się na Hellerze (pisał przed nim), ani Heller na Tyrmandzie (dzieło tego ostatniego było wydane wiele lat po napisaniu). Zapewne obydwaj inspirowali się Haszkiem i niezależnie od siebie w roli żołnierza-pacyfisty postanowili obsadzić oficera.
Powieść Tyrmanda jest nieukończona i moim zdaniem taką powinna już pozostać. Fabuła, dzięki przeskokom czasowym, jest jako tako zamknięta (wiemy, że Stukułka wojnę przeżył). Dokończyć dzieło mógłby ktoś, kto był blisko pierwotnego autora. Szwejka dokończył Waniek, który był przyjacielem Haszka, a i tak widać zmianę stylu. Ludzie, którzy mogli być Wańkami dla Tyrmanda, już od dawna nie żyją.
26/52
* * * * *
Z Věřňovic do Soutoku i z powrotem
Kiedyś często jeździłem do Věřňovic. Teraz, po latach przerwy wracam do tego i stąd moja relacja.
Kultura Okiem Svetomira 