Kultura Okiem Svetomira

Byłem niedawno na filmie Czarownica 2 z Angeliną Jolie w roli tytułowej magicznej istoty, noszącej niezbyt miło brzmiące imię Diabolina. Film ten ma liczne warstwy znaczeniowe, tak jawne, jak i ukryte. W tej najbardziej dosłownej jest wariacją na temat klasycznej baśni, w której dobro zwycięża, a zło zostaje pokonane. To jest przekaz dla dziecięcej widowni. W warstwie drugiej jest pochwałą społeczeństwa wielokulturowego. Do tej warstwy należy też, kojarząca się jednoznacznie z Holokaustem, scena masowego mordu na istotach magicznych, dokonana w szczelnie zamkniętej zamkowej kaplicy przez wierną pomocnicę głównej antagonistki za pomocą obłoków różowego pyłu wypuszczanych z piszczałem organów.  Te dwie warstwy są czytelne dla każdego uważnego widza. Kto się na nich zatrzyma, może uznać ten film za klasyczną produkcję lewicującą, jakich obecnie wiele w zachodnim kinie.

Są jednak w tym filmie także dwie kolejne warstwy, bardziej ezoteryczne. W pierwszej nich widzimy prawdę, że życie istot cielesno-duchowych (w tym ludzi) zmienia się, ale się nie kończy. Szczególnie wymowne są tu dwie sceny: umierający współplemieniec Czarownicy stapia się z otaczającą go przyrodą i kontynuuje życie, w zmienionej formie jako jej cząstka, a z kolei zamordowana we wspomnianej kaplicy wróżka, zmieniona w kwiat, nadal może rzucać swoje wróżkowe czary. Nasuwa to skojarzenie z treścią katolickiej pierwszej prefacji o zmarłych: Albowiem życie Twoich wiernych, o Panie, zmienia się, ale się nie kończy.

W drugiej, poprzez alegorię mistycznej więzi Diaboliny z Feniksem – protoplastką jej rasy ukazana jest nam możliwość mistycznej więzi człowieka z Bogiem. Feniks jest ważnym symbolem chrześcijańskim, oznacza przede wszystkim Zmartwychwstającego Chrystusa, a w drugiej kolejności także nieśmiertelną duszę ludzką. W słynnym wczesnochrześcijańskim Physiologusie, pochodzącym z II stulecia po Chjrystusie, czytamy: Jeżeli nierozumnemu stworzeniu, które nie zna Stwórcy Wszechrzeczy, dana jest moc powstania ze zmarłych, czyż nam, którzy chwalimy Pana i przestrzegamy jego przykazań, nie będzie  dane zmartwychwstanie? Przemiana Diaboliny w Feniksa nasuwa skojarzenie z eschatologicznym przebóstwieniem wierzących w Chrystusa, wspomnianym między innymi w postkomunii XXVII niedzieli zwykłej: Wszechmogący Boże, spraw, aby udział w tym Sakramencie zaspokoił głód i pragnienie naszej duszy i przemienił nas w Chrystusa, którego przyjmujemy. Wątek Feniksa jest w tym filmie kluczowy. Gdyby nie on, mogłyby się pojawić zarzuty, że Diabolina i jej współplemieńcy są diabłami, wrogami Boga i ludzi. Za taka interpretacją przemawiałoby nawet imię głównej bohaterki. Obecność Feniksa wszystko zmienia.

Ciekawy jest też wątek nawrócenia na przykładzie zdegenerowanego alchemika-chochlika służącego złej królowej. To również idea wybitnie chrześcijańska. Choć przyczynił się do zbrodni reżimu, nawet dla niego nie jest za późno na przemianę serca. Każdy, nawet największy grzesznik, dopóki żyje, może się nawrócić i otrzymać Zbawienie.

Wszystkie te elementy wskazują więc na to, że Czarownica 2  jest, wbrew pozorom, filmem głęboko chrześcijańskim, co jest nieco zaskakujące w przypadku produkcji disnejowskiej.

P.S. Na kanale Polsat Film Czarownica 2 będzie wyświetlana w Wigilię Bożego Narodzenia o godzinie 21.00. Jest to bardzo dobry moment na emisję tego filmu. Wspomniany bowiem motyw Feniksa wpisuje się bardzo dobrze w duchowość Świąt Bożego Narodzenia. Jak pisał Biskup Wacław Świerzawski w jednej ze swoich homilij na trzecią Mszę Uroczystości Bożego Narodzenia: Gdy kapłan  będzie wlewał wino do kielicha, doleje do wina (symbol natury boskiej) kroplę wody (symbol natury ludzkiej). Tak jest w każdej Mszy. I ta symbolika pokazuje nam sens ludzkiego istnienia. Bóg stał się człowiekiem, aby człowiek stał się Bogiem. By człowiek dotknął Boga. By Bóg, nawiedzając człowieka, nauczył go jego prawdy. Można sobie zadać pytanie, kim jest dla mnie Bóg, ale odpowiedź na to jest tylko jedna: kim ja jestem dla Boga. My tego nigdy nie będziemy rozumieć, dopóki się nie zbliżymy do Jezusa Chrystusa. Dopóki się nie wtopimy w Jego życie. Jak kropla wody miesza się z winem podczas Mszy świętej, tak nasz ból i cierpienia dołączyć się muszą do Jego krzyża.