Kultura Okiem Svetomira

Na temat takiej koszulki jak powyżej, jeden z czyścicieli wiary, ksiądz Dariusz Olewiński, wypowiedział się następująco:

Biznes jest pomysłowy. I wykorzystuje także uczucia religijne. Zwłaszcza gdy brakuje wiedzy religijnej i trzeźwego myślenia.
Ocena jest krótka i jednoznaczna: taka koszulka jest bluźniercza, nawet jeśli jej autorzy, producenci i handlarze nie zdają sobie z tego sprawy.
Jest taka z następujących powodów:
Po pierwsze:
Można się domyśleć, że chodzi o nawiązanie do Apk 5, 5-10:

• „I mówi do mnie jeden ze Starców: Przestań płakać: Oto zwyciężył Lew z pokolenia Judy, Odrośl Dawida, tak że otworzy księgę i siedem jej pieczęci. I ujrzałem między tronem z czworgiem Zwierząt a kręgiem Starców stojącego Baranka jakby zabitego, a miał siedem rogów i siedmioro oczu, którymi jest siedem Duchów Boga wysłanych na całą ziemię. On poszedł, i z prawicy Zasiadającego na tronie wziął księgę. A kiedy wziął księgę,

czworo Zwierząt i dwudziestu czterech Starców upadło przed Barankiem, każdy mając harfę i złote czasze pełne kadzideł, którymi są modlitwy świętych. I taką nową pieśń śpiewają: «Godzien jesteś wziąć księgę i jej pieczęcie otworzyć, bo zostałeś zabity i nabyłeś Bogu krwią twoją [ludzi] z każdego pokolenia, języka, ludu i narodu, i uczyniłeś ich Bogu naszemu królestwem i kapłanami,
a będą królować na ziemi.”
To jest z kolei nawiązanie do Rdz 49, 8-10:

• „Judo, ciebie sławić będą bracia twoi, twoja bowiem ręka na karku twych wrogów! Synowie twego ojca będą ci oddawać pokłon! Judo, młody lwie, na zdobyczy róść będziesz, mój synu: jak lew czai się, gotuje do skoku, do lwicy podobny – któż się ośmieli go drażnić? Nie zostanie odjęte berło od Judy ani laska pasterska spośród kolan jego, aż przyjdzie ten, do którego ono należy, i zdobędzie posłuch u narodów!”. 

Tym samym jasne jest, że lwem jest nazwane pokolenie Judy, nie Mesjasz. Zaś powyższe słowa w Apk 5,5 po pierwsze są słowami jednego ze starców czyli przedstawicieli Starego Testamentu, który w tych słowach poświadcza spełnienie się proroctwa z Rdz 49. To spełnienie się oznacza także właściwą interpretację, wypełnienie i korektę: Jezus Chrystus, potomek Dawida z pokolenia Judy, jest kluczem do właściwego zrozumienia proroctwa. Dopiero w tym wypełnieniu proroctwo zyskuje właściwy sens: potomek Judy będzie zwycięski. To zwycięstwo jest bliżej wyjaśnione w następnych wersetach Apk 5, 6-10, gdzie centralną postacią jest Baranek. Jest to tytuł nadany Zbawicielowi przez największego z proroków, św. Jana Chrzciciela, a to na podstawie proroctwa Izajasza 53,7:

• „Dręczono Go, lecz sam się dał gnębić, nawet nie otworzył ust swoich. Jak baranek na rzeź prowadzony, jak owca niema wobec strzygących ją, tak On nie otworzył ust swoich.”

Tak więc księga Apokalipsy prowadzi od znaku lwa, który jest prorocką zapowiedzią, do znaku baranka ofiarnego, który jest spełnieniem. Innymi słowy: w Baranku, na którego wskazał Jan Chrzciciel, spełnia się proroctwo o zwycięstwie lwa z Judy. Tym samym właściwym znakiem jest Baranek, nie lew, już chociażby dlatego, że Mesjasz nie jest pokoleniem Judy, lecz potomkiem z pokolenia Judy, którego zwycięstwo jest diametralnie innego rodzaju. Tym samym utożsamienie lwa z Jezusem Chrystusem jest kłamliwe i nie ma podstaw.
Po drugie:
W całej ikonografii chrześcijańskiej nie ma przedstawiania Jezusa Chrystusa jako lwa czy za pomocą symbolu lwa. Jest zrozumiałe z powyższych powodów i powiązań teologicznych.
Po trzecie:
Przedstawianie Jezusa Chrystusa w symbolu lwa nie ma żadnych podstaw teologicznych w ramach teologii chrześcijańskiej. Podstawą może być jedynie wyciąganie wyrażenia z kontextu wraz z odwróceniem jego sensu: sprowadzenie misji Jezusa Chrystusa do zbudowania potęgi Judy czyli narodu żydowskiego.
Po czwarte:
Odbywa się to kosztem prawdy o Jezusie Chrystusie, prawdy Ewangelii. Nie chodzi o waleczność, gdyż należy ona do istoty Ewangelii. Bardziej istotny pod względem teologicznym jest stosunek między Starym a Nowym Testamentem. Użycie symbolu lwa dla Jezusa Chrystusa jest nie tylko zakłamaniem właściwego znaczenia tego symbolu, lecz stawia jego treść ponad właściwą treścią Ewangelii. Zwycięstwo i potęga Mesjasza jest zwycięstwem i potęgą Jego Ofiary Krzyżowej.
Po piąte:
Symbol lwa ma w całym Piśmie św. znaczenie raczej pejoratywne: św. Piotr porównuje szatana do ryczącego żarłocznego lwa (1 P 5, 8). Tym samym lew jak przenośnia jest znacznie bliższy szatanowi niż Jezusowi Chrystusowi. Do Jezusa Chrystusa odnosi się jedynie pośrednio i w znaczeniu prorockiej, niewyraźnej i ograniczonej przepowiedni, odnoszącej się bezpośrednio do pokolenia Judy. Jej spełnienie w Jezusie Chrystusie miało miejsce wraz z korektą za pomocą symbolu baranka.

Źródło

A jednak….

Lew jest wyraźnym symbolem Jezusa Chrystusa, trwale obecnym w Tradycji katolickiej.

Manfred Lurker tak o tym pisze:

Siła nie od opanowania, majestatyczny sposób poruszania się o oraz budzące grozę ryczenie „króla zwierząt”- oto właściwości, oto właściwości, które sprawiają, że lew imponował człowiekowi od najdawniejszych czasów. Wierzono, że jego natura ma coś wspólnego z samym ogniem. Z jego oczu promieniował jakby  żar rozpalonego słońca, połączony ze zwierzęcą siłą. W starożytnym Egipcie właśnie pod postacią lwa ukazywano króla słońca, lew znalazł też dojście do symboliki królewskiej. Symbolem sumeryjskiego boga Ningirsu, opiewanego w pieśniach jako króla jaśniejącego niczym słońce, był orzeł o głowie lwa. Tylko ten, kto ma w sobie coś z  lwa, może lwa pokonać. Dlatego Ningirsu pokonał siedmiogłowego lwa, a Herkules – potwora z Nemei. Ponieważ to drapieżne zwierze  sieje wokół strach, przypisywano mu także symboliczne właściwości odstraszające. Jego posągi ustawiano w charakterze stróżów przed wejściem do świątyń, a także przed tronami władców. Wreszcie lew może też symbolizować rozliczne złe moce, sprowadzające na ludzi różne nieszczęścia. W postaci lwa wyobrażano sobie także straszną Irrę, babilońską boginię zarazy. W Biblii symbolika lwa wiąże się czasem z  dobrymi, czasem ze złymi mocami. Władcy asyryjscy i babilońscy są przyrównani do lwów napadających na Izraela, przedstawianego jako rozproszone stado owiec (Jr 50,17). Dwaj królowie izraelscy, Joachaz i Jojakin, byli też przyrównywani do lwów , pożerających ludzi i napełniających cały kraj grozą swojego ryczenia. (Ez 19, 3-7). Lew jest symbolem niezgłębionych otchłani i zaświatów. Człowiek bowiem, gdy zagraża mu śmiertelne niebezpieczeństwo, widzi jakby ryczącego lwa, który rozwiera na niego swoją paszczę (Ps 21, 14). Dlatego Psalmista woła do Boga: „Wybaw mnie od lwiej paszczęki” (Ps 21,22). Wikłanie się w sprawy tylko doczesne jest przyrównywane na różny sposób w psalmach i u proroków do przebywania między lwami. Być rzuconym między lwy, to znaczy znaleźć się w obliczu śmierci, jak to wynika z opowieści o Danielu zamkniętym w jaskini z lwami (Dn 6).Ale „Bóg posłał swego anioła i zamknął lwom paszcze” (Dn 6, 23). Inaczej mówiąc, znaczy to, że Bóg zamknął bramy do otchłani, ażeby nie mogły pochłonąć wiernego sługi Bożego. Samson rozdzierający lwią paszczę (Sdz 14, 5n) jest typem Chrystusa, pokonującego moce otchłani. W swej karzącej sprawiedliwości Bóg sam jest przyrównywany do lwa: „Drwiny i obelgi są dla pyszałka, a pomsta jak lew czyha na niego” (Syr 27,28). Według wschodniego zwyczaju przed tronem Salomona były umieszczone, dla pełnienia straży, posągi lwów. Dwanaście lwów, rozmieszczonych na przeciwległych końcach sześciu stopni głównego wejścia (1 Krl 10,18-21), mogło oznaczać dwanaście pokoleń Izraela. Metafora lwa pojawia się również  w opisach powołań do sprawowania władzy.  tak jest np. w relacji o przekazaniu przez patriarchę Jakuba błogosławieństwa jego synowi Judzie, przyrównanemu do młodego lwa, od którego nie będzie odjęte berło „aż przyjdzie ten, do którego ono należy i zdobędzie posłuch u narodów” (Rdz 49,9n). W Listach Apostolskich lew występuje jako symbol mocy ciemności: „Bądźcie trzeźwi! Czuwajcie! Przeciwnik wasz, diabeł, jak lew ryczący krąży szukając kogo pożreć”(1P 5, 8). Kiedy Paweł pisze, że Pan wyrwał go z paszczęki lwa (2TM 4,17) to nie nawiązuje w sensie dosłownym do pewnego wydarzenia ze swojego życia, lecz stwierdza, że Pan uratował go od śmierci. W Apokalipsie (5,5) Chrystus jest nazwany „lwem zwycięskim z pokolenia Judy”. Aby zrozumieć średniowieczną symbolikę lwa, trzeba się odwołać do sławnego dzieła Physiologus. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na to, że lew, nawet gdy śpi, czuwa (stąd lwy jako stróże w praktycznych wystrojach portali i kołatek drzwiowych). Następnie należy pamiętać, że małe, które lwica wydaje na świat, są martwe. Dopiero ojciec ożywia je swym oddechem trzeciego dnia, co kojarzy się ze zmartwychwstaniem Jezusa Chrystusa dnia trzeciego. Romańskie pary lwów, z których jeden pożera człowieka, a drugi wypluwa go niejako z siebie (np. w katedrze w Aix en Provence), mają przedstawiać, według bardzo starej symboliki, życie,  śmierć i zmartwychwstanie. Ryczące lwy były dla wierzących zawsze symbolem głosu Chrystusa wzywającego umarłych do zmartwychwstania. Zwycięstwo Syna Bożego nad mocami ciemności dochodzi do głosu w Ps 90,13: „Będziesz stąpał po wężach i żmijach, a lwa i smoka będziesz mógł podeptać”. W Etiopii, najstarszym chrześcijańskim kraju Afryki, lew jest symbolem pokolenia Judy, z którego wywodzi się Negus Negesti. (Manfred Lurker; Słownik obrazów i symboli biblijnych, s. 111-112)

Biblijna i postbiblijna symbolika lwa jest więc nie tylko wieloznaczna, ale i ambiwalentna. Lew może symbolizować szatana (wbrew jednak temu co pisze ksiądz Olewiński takie znaczenie symbolu lwa wcale w Biblii nie przeważa), może oznaczać poszczególne plemiona izraelskie, zwłaszcza plemię Judy, najczęściej jednak odnosi się do Boga/ Jezusa Chrystusa. Tę grupę konotacyj wyróżniłem w powyższym tekście pogrubieniem. Siostra Dorothea Forstner OSB wskazuje na szczególne bogactwo symboliki lwa. Piękno, siła, i trwoga jaką wzbudzał sprawiały, że od najdawniejszych czasów wiązano lwa z boskimi mocami. Jego ognista natura, podkreślona grzywą i przekonanie, ze nigdy nie zamyka on oczu, sprawiały, że stał się symbolem solarnym. Babilończycy nazwali lwem konstelację gwiazd, w której Słońce znajduje się w czasie największych upałów. Średniowieczny uczony Konrad z Megenbergu pisze o gorącej naturze lwa oraz rozgrzewającym działaniu jego mięsa i tłuszczu. Siostra Forstner dostrzega w tym wpływ poglądów starożytnych. Lwy pełniły kluczową rolę w mitraizmie i wielu innych starożytnych religiach.  Na całym świecie istnieje wiele kamiennych wyobrażeń lwów pochodzących głównie z epoki mezolitu. Polowanie lwa na zwierzęta parzystkopytne (byki, sarny, daniele)symbolizuje zwycięstwo dnia nad nocą i światła nad ciemnością. Rogi tych zwierząt kojarzą się bowiem z księżycem, a ich nakrapiane futra z gwiazdami, lew zaś, jak już wskazano wyżej, konotuje solarnie. Tak samo należy rozumieć walki lwa z dzikiem, smokiem albo wężem. We wszystkich tych przypadkach lew symbolizuje siły dobra. Interesującym przejawem wykorzystania symbolu lwa zarówno w  starożytności, jak w epokach późniejszych, jest nadawanie wypływom wody ze studni i rynien kształtu lwiej głowy. Według cytowanego prze Forstner Bachoffena lew łączy w sobie dwojaką potęgę ognia i wody, tak że przynależy – podobnie jak wiele innych symbolicznych zwierząt, chociażby koń i wół  – nie tylko do słońca, ale też do wód ziemskich i ich siły rozdrodczej. Czujność i siła lwa sprawiały, że wykorzystywano go w roli stróża tak fizycznie, jak i symbolicznie. Żywe lwy trzymano dawniej w tych charakterze w świątyniach i pałacach. Trwalszy okazał się zwyczaj ustawiania w takich miejscach lwich podobizn, zwłaszcza w postaci rzeźb kamiennych przy różnych budynkach oraz na cmentarzach. Podobizna ma tu pełnić taką samą rolę jak pierwowzór. Dotyczy to również kołatek, drzwi, pierścieni i amuletów ozdobionych głową lwa. [Forstner 275-280]

Pismo święte wymienia lwy ponad sto razy. Nie ma w tym nic dziwnego, bo w krainach biblijnych zwierzęta te w starożytności były bardzo częste. Ze względu na jednoczesny podziw i trwogę wzbudzaną przez lwa, towarzyszy mu podwójna symbolika, odnosząca się zarówno do dobra, jak i do zła. W Biblii lew wskazuje więc bądź to na Boga, czy Jezusa Chrystusa, bądź też na szatana. Samego Boga symbolizuje lew w kilku wersetach Starego Testamentu: Ja bowiem jestem niczym pantera dla Efraima i niczym lew dla domu Judy (Oz 5,14) (BPK) Dlatego będę im jako lew srogi (Oz 13,7) (BG) Gdy lew zaryczy, kto nie zadrży ze strachu? A kiedy Bóg przemówił, kto nie zacznie prorokować? (Am 3,8) (BPK) Którzy jednak odchodzą od Pana, wpadną w jego moc. Ogniem w nich zapłonie i gasnąć nie będzie. Jak lew będzie im posłany i będzie ich szarpał jak lampart (Syr 28,23). Dwukrotnie już  wspomniano błogosławieństwo udzielone przez Jakuba Jego synowi Judzie. Warto mu się przyjrzeć w kilku przekładach:

Biblia Warszawska
Szczenię lwie, Juda; synu mój, z łupu, synu mój, się podniosłeś; czai się jak lew i jak lwica, któż go spłoszy?
Nie oddali się berło od Judy ani buława od nóg jego, aż przyjdzie władca jego, i jemu będą posłuszne narody.

Biblia Brzeska
Juda, synu mój, wróciłeś się od łupu jako szczenię lwie, a uleżeż jako lew i jako lwica, a któż cię ma przebudzić?
Sceptrum od Judy odjęte nie będzie, ani panujący z łona jego, aż przyjdzie Siloh, do którego się ludzie zgromadzają.

Biblia Gdańska
Szczenię lwie Juda, od łupu, synu mój, wróciłeś się; skłonił się i położył się jako lew, i jako lwica, a któż go obudzi?
Nie będzie odjęte sceptrum od Judy, ani Zakonodawca od nóg jego, aż przyjdzie Szylo, i jemu będzie oddane posłuszeństwo narodów.

Biblia Tysiąclecia
Judo, młody lwie, na zdobyczy róść będziesz, mój synu: jak lew czai się, gotuje do skoku, do lwicy podobny – któż się ośmieli go drażnić?
Nie zostanie odjęte berło od Judy ani laska pasterska spośród kolan jego, aż przyjdzie ten, do którego ono należy, i zdobędzie posłuch u narodów!

Biblia Jakuba Wujka
Szczenię lwie, Juda: do łupu, synu mój, wstąpiłeś, odpoczywając ległeś jako lew i jako lwica, któż go wzbudzi?
NIE BĘDZIE ODJĘTY sceptr od Judy, ani WÓDZ z biódr jego, aż przydzie, który ma być posłan, a on będzie oczekawaniem narodów.

Nowa Biblia Gdańska
Młody lwie Jehudo; wzrosłeś mój synu na zdobyczy. Przyklęknął, przyległ jak lew, jak lwica; kto go pobudzi?
Nie będzie zabrane berło od Jehudy, ani panujący spośród jego bioder, aż przyjdzie to, co mu przynależy i jemu będą poddane narody.

Uwspółcześniona Biblia Gdańska
Judo, szczenię lwie, wróciłeś od łupu, mój synu. Skłonił się i położył się jak lew i jak lwica. Któż go obudzi?
Nie będzie odjęte berło od Judy ani prawodawca spomiędzy jego nóg, aż przyjdzie Szylo i jemu będą posłuszne narody.

Biblia Warszawsko Praska
Judo, lwie młody! Dzięki zdobytym łupom stałeś się potężny, mój sy Berła nikt Judy nie pozbawi, nikt nie zabierze laski pasterskiej spomiędzy jego kolan, dopóki nie przyjdzie ten, do którego ona należy i któremu będą poddane w posłuszeństwie narody.

Biblia Paulistów
Judo, młody lwie, na zdobyczy wzrośniesz, mój synu. Położył się i jak lew się czai, jak lwica któż każe mu powstać? Nie będzie od Judy odjęte berło, ani znaki wodza od nóg jego, aż przyjdzie ten, do kogo one należą, komu posłuch okażą narody.

Biblia Nowego Świata
Juda to lwie szczenię. Od łupu, synu mój, się podniesiesz. Pochylił się, wyciągnął się jak lew i podobnie jak lwa – któż waży się go przepłoszyć? (10) Nie oddali się berło od Judy ani laska rozkazodawcy spomiędzy jego stóp, aż przyjdzie Szilo; i jemu będzie się należeć posłuszeństwo ludów.

Biblia Leopolity

Juda jest lwiczek. Do łupow wyniosłeś się y wstąpiłeś. Odpoczywaiąc układłeś   się iako lew y iakoby lwica, ktogo zbudzi? Nie będzie oddalon sczeptr Z Judy ani kxiążę zbiodr iego, aż ten prziydzie, kthory ma być zesłan, a on będzie oczekawanie narodow.

Uwspółcześniona Biblia Księdza Jakuba Wujka

Szczenię lwie, Juda: do łupu, synu mój, wstąpiłeś, odpoczywając ległeś jak lew i jak lwica, któż go wzbudzi?
Nie będzie odjęte berło od Judy, ani wódz z biódr jego, aż przyjdzie, który ma być posłan, a on będzie oczekiwaniem narodów.

Biblia Pierwszego Kościoła:

Szczenięciem lwa Juda; ty synu mój, z młodych wyrosłeś latorośli; znalazłszy legowisko, zasnąłeś jak lew i jak młode lwa. Kto się ośmieli go budzić? Nie zabraknie wodza z Judy, przewodnika z jego lędźwi, aż przyjdą wydarzenia dla niego odłożone; on oczekiwaniem narodów!

Clementine Vulgate
Catulus leonis Juda :ad prdam, fili mi, ascendisti :requiescens accubuisti ut leo,et quasi lena : quis suscitabit eum ?
Non auferetur sceptrum de Juda,et dux de femore ejus,donec veniat qui mittendus est,et ipse erit expectatio gentium.

Analiza wieloprzekładowa wskazuje, że błogosławieństwo Jakubowe odnosi się do:

-samego Judy, syna Jakubowego

-całego pokolenia Judy

-królów z pokolenia Judy, szczególnie Dawida i Salomona

-Jezusa Chrytusa, jako tego, który ma być posłany i który będzie oczekiwaniem narodów.

Oczywiście to ostatnie znaczenie jest najistotniejsze i nosi charakter proroctwa mesjańskiego. Obszerny komentarz do niego daje święty Ambroży: „Odpoczywając -mówi [Jakub}- ległeś jak lew” (Rdz 49.9); kiedy leżał w grobie, jakby zażywając odpoczynku, podczas snu swego ciała, jak sam powiada: „Ja spałem i odpoczywałem i wstałem, bo Pan mnie podniósł” (Ps 3,6) Dlatego i Jakub mówi: „Kto go zbudzi?”(…) Któz inny miałby go obudzić, jeśliby sam nie powstał własna i Ojca mocą? (…)Widzę go martwym z jego własnej woli, widzę śpiącym na własne życzenie, Czyż ten, który czyni wszystko własną mocą, będzie potrzebował pomocy kogoś innego, aby zmartwychwstać? Sam jest więc sprawcą swego zmartwychwstania, bo On jest Panem śmierci, na Niego czekają narody. [Forstner. s. 278] W samej Biblii proroctwo Jakubowe rozwija Ezechiel:(1) A ty uczyń narzekanie nad książętami Izraelskimi, (2) A mów: Cóż była matka twoja? Lwica między lwami leżąca, która w pośrodku lwiąt wychowywała szczenięta swoje. (3) A gdy odchowała jedno z szczeniąt swoich, stało się lwem, tak, że nauczywszy się chwytać łupu pożerał i ludzi. (4) To gdy usłyszały o nim narody, w jamie ich pojmany jest, a zawiedziony w łańcuchach do ziemi Egipskiej. (5) Co widząc lwica, że nadzieja jej, którą miała, zginęła, wziąwszy jedno z szczeniąt swoich, lwem je uczyniła; (6) Który chodząc w pośrodku lwów stał się lwem, a nauczywszy się chwytać łupu pożerał i ludzi. (7) Poburzył też pałace ich, i miasta ich spustoszył, tak, iż i ziemia i pełność jej od głosu ryku jego spustoszała. (8) I zeszły się przeciwko niemu narody z okolicznych krain, i zarzucili nań sieci swoje; a tak w jamie ich pojmany jest. (9) I wsadzili go do klatki w łańcuchach, i przywiedli go do króla Babilońskiego, i wprowadzili go do więzienia ciężkiego, aby więcej nie był słyszany głos jego po górach Izraelskich. (Ez 19,1-9) (BG)Lwie cechy plemienia Judy zostały tu rozciągnięte na cały naród izraelski, ale nadal skupiają się w osobie Mesjasza. Poza wspomnianym fragmentem Ezechiela lew symbolizuje naród izraelski w cesze jego waleczności w księdze Liczb, w błogosławieństwie Balaama: Oto podniesie się lud jak młode lwiątko, jak lew dumnie stąpać będzie (Lb 23,24) (BPK) i Położywszy się odpoczywa jak lew, jak szczenię lwa. Kto ośmieli go budzić? Błogosławiący ciebie niech będą błogosławieni, a przeklinający ciebie niech będą przeklęci. (Lb 24,9) Widać tu wyraźne nawiązania do błogosławieństwa Jakubowego, które stoi u źródła tych biblijnych lwich metafor. Do tego fragmentu odnosi się Orygenes: „Oto lud powstanie jak lwie szczenię i będzie skakał jak lew” (LB 23, 24; LXX: ιδού λαός ως σκύμνος αναστήσεται και ως λέων γαυριώκησεται). Wydaje się, że słowa te przedstawiają ufność ludu wierzącego w Chrystusa oraz jego wolność i radość w nadziei. (…)Bo jak lew i lwiątko nie lękają się żadnego zwierzęcia, ani żadnej dzikiej bestii, lecz wszystkie one im ulegają, tak samo wszystko jest poddane, wszystko leży u stóp doskonałego chrześcijanina, który „wziął swój krzyż i idzie za Chrystusem”(Mt 18,24) i który może powiedzieć: „Świat został ukrzyżowany dla mnie, a ja dla świata” (Ga 6,14) On bowiem pogardza wszystkim i lekceważy wszystko, co jest na tym świecie(…)”. W innych fragmentach Biblii symbolika lwa odnoszona jest do plemion Gada i Dana (rzecz znamienna znów w błogosławieństwie, tym razem Mojżeszowym) (20) A do Gada rzekł: Błogosławiony, który rozmnaża Gada! jako lew mieszkać będzie, a porwie ramię i głowę; (21) Który sobie upatrzył na początku mieszkanie, a iż tam o dziale swoim przez zakonodawcę ubezpieczony jest; przetoż pójdzie z książęty ludu, sprawiedliwość Pańską wykona, i sądy jego z Izraelem. (22) A do Dana rzekł: Dan jako szczenię lwie wyskakujące z Basan. (Pwt 33,20-22). (BG) czy do poszczególnych bohaterów izraelskich: Podobny się stał do lwa w swoich czynach; był jak lwiątko, co dyszy za łowem. (1 Mch 3,4) (BPK) i Uderzyli jak lwy na wrogów i powalili ich jedenaście tysięcy, a konnych tysiąc sześciuset. Wszystkich pozostałych zmusili do odwrotu. (2 Mch 11,11). (BPK) Wszystkie powyższe fragmenty mają jasny rys mesjański. Tak poszczególni bohaterowie, jak plemiona i cały naród są tu figurami Mesjasza. [Forstner 275-280]

Z kolei w innych fragmentach lew symbolizuje wrogów Izraela, a więc siły zła. Tak jest u Jeremiasza Już wyszedł lew ze swych leży, aby nieść zagładę narodom. Już wyruszył ze swoich pieleszy, aby siać po ziemi spustoszenie. Miasta legną w ruinie, nikt już w nich mieszkać nie będzie. (Jr 4,7) (BPK) i  Jakby zabłąkaną owcą jest Izrael. Lwy go wybijały Najpierw pożerał go król asyryjski, a teraz, na końcu, obgryza jego kości król Babilonu. (Jr 50,17) (BPK). Są i fragmenty odnoszące się do królów, co do których nie wiadomo, czy są dobrzy, czy źli, a więc symbolizujące potęgę jako taką, bez jej wartościowania: Groźba ze strony króla do ryku lwa podobna, a jego dobry nastrój jest jak rosa na trawie. (Prz 19,12) (BPK), Nie ma różnicy między pogróżką króla a gniewem lwa, kto go drażni, błąd popełnia na szkodę swego życia (Prz 20,2) (BPK) Potęga królów jest tu jak gdyby odbiciem potęgi boskiej, więc pośrednio to znaczenie również odnosi się do Boga.

Jak w przypadku wielu innych zwierząt, chrześcijańska symbolika lwa opiera się w dużej mierze na Fizjologu, starożytnej księdze o zwierzętach zarówno w biologicznym, jak i symbolicznym ujęciu. W dziele tym jest napisane, że lew zaciera swoje ślady ogonem, co sprawia, że nie dostrzega ich myśliwy. Autorzy chrześcijańscy widzieli w tym aluzję do tajemnicy Wcielenia, że mianowicie Słowo ukryło swą naturę boską w naturze ludzkiej, aby szatan nie był w stanie tej świętej tajemnicy odkryć. Kolejną taka symboliczną opowieścią z Fizjologa jest to, że lew śpi z otwartymi, czyli w pewnym sensie czuwającymi oczyma. Tu widziano aluzję do śmierci Chrystusa, kiedy to Jego ciało zasnęło, ale jego Bóstwo czuwało. Wiąże się to pośrednio również z symboliką oka jako znaku boskości i z wersetem psalmu: nie zdrzemnie się, ani nigdy nie zaśnie Ten, który strzeże Izraela. (Ps 121,4) Kolejną symboliczna opowieścią z Fizjologa była teza, że lwica rodzi swoje młode martwe lub głęboko śpiące a po trzech dniach budzi je ich ojciec lew. Widziano w tym wyraźną aluzję do zmartwychwstania Chrystusa. Mniemał również Fizjolog (błędnie), że lwica może urodzić tylko jedno młode. Widziano w tym z kolei aluzję do Jezusa, jedynego syna Maryi. [Forstner 275-280]

Dawni pisarze kościelni chętnie też sięgali po inne fragmenty Pisma Świętego, odnoszące się do lwów, na przykład do historii o Samsonie i lwie. Samson uda się ze swoim ojcem i matką do Timny. Gdy po drodze zboczył do winnicy Timny wyskoczył na niego z rykiem młody lew. Wtedy pokierował nim duch Pański, tak że rozerwał lwa jak się rozdziera młode koźlę, chociaż w ręku nie miał niczego. O tym, czego dokonał, nie powiedział swojemu ojcu ani matce Gdy doszli do celu, rozmawiali z ową kobietą. Bardzo się podobała Samsonowi Gdy po jakimś czasie wracał tam, aby ja pojąć, zboczył z drogi. chcąc zobaczyć padlinę lwa. W paszczy lwa znalazł rój pszczeli. Miód też był. Wziął go do ust i odszedł, jedząc. Gdy wrócił do swojego ojca i matki, dal również im. Zjedli go. Nie powiedział im jednak, że ten miód wriał z tego, co należało do lwa Jego ojciec poszedł do owej kobiety Tam Samson wydal ucztę, która trwała siedem dni, bo tak zwyczajowo czynili kawalerowie „Ponieważ tamtejsi mieszkańcy bali się go, postawili przy nim trzydziestu zbrojnych towarzyszy, aby stale przy nim byli. Samson odezwał się do nich: Zadam wam zagadkę. Jeżeli w ciągu siedmiu dni ucztowania wyjaśnicie mi ją, podaruję wam trzydzieści lnianych tunik i trzydzieści ozdobnych okryć, a jeśli nie zdołacie jej wyjaśnić, wy podaruje cie mi z szat trzydzieści lnianych tunik i trzydzieści okryć ozdobnych”. Odpowiedzieli mu: Przedstaw tę swoją zagadkę, posłuchamy je Przedstawił im: „Wyszedł pokarm z jedzącego, ze srogiego słodycz wyciekła”. Przez trzy dni nie zdołali wyjaśnić tej zagadki. Czwartego dnia zwrócili się do żony Samsona: „Podejdź jakoś swojego męża, niech ci wyjaśni tę zagadkę, żebyśmy przypadkiem nie musieli ogniem spalić ciebie i domu twojego ojca. Czy zaprosiliście nas tutaj po to, by nas żebrakami uczynić?” Więc żona Samsona zaczęła płakać przy nim i uskarżać się do niego: „Wzgardziłeś mną i już mnie nie kochasz, bo nie wyjaśniłeś mi zagadki, którą zadałeś synom mojego ludu”. Samson jej odpowiedział: „Jeśli nawet swojemu ojcu i matce nie wyjaśniłem jej, to tobie mam wyjaśnić?” Ale ona płakała przy nim bez przerwy aż do końca siedmiu dni, gdy ucztowano. Więc siódmego dnia wyjaśnił jej, zmęczony jej marudzeniem. Wtedy ona przekazała rozwiązanie synom swojego ludu. I siódmego dnia, tuż przed zachodem słońca, mężowie tego miasta taką mu dali odpowiedź: „Co słodsze od miodu, a co od lwa bardziej srogie?” Samson na to im rzekł: Gdybyście jarzma nie nałożyli na moją jałowicę, nie rozwiązalibyście mojej zagadki”. W tej opowieści kryje się cała podwójność biblijnej symboliki lwa. Najpierw to Samson pokonujący lwa jest symbolem Chrystusa pokonującego szatana, później jednak rój pszczół i pochodzący od nich miód w lwiej czaszce stają się symbolem życia, które cała ludzkość czerpie ze złożonego w ofierze ciała Chrystusa, jak pisze święty Efrem.

Z kolei do tych fragmentów Pisma, w których lew symbolizuje Szatana i inne siły zła, odnosi się Izaak z Antiochii, starożytny syryjski poeta chrześcijański: Szatan jest podobny do spętanego lwa z kagańcem na paszczy; może on wprawdzie napędzić wielkiego strachu, ale nie jest w stanie wyrządzić komukokwiek krzywdy. Kaganiec założyła mu nadziemska moc, a potem wypuściła na ziemię, by szerzył na niej trwogę(…) Jest on lwem, którego ujarzmiła sprawiedliwość, każąc mu warować u swej bramy dla wzbudzania trwogi; ma on zawładnąć tym, kto chce się uchylić od jej jarzma. [Forstner 275-280]

W sztuce chrześcijańskiej wizerunki lwa występują obficie już od starożytności. Najczęściej w charakterze symbolu mocy ujarzmionej, niekiedy mocy złej, jako podpory filarów, tronów, etc. Lew jest atrybutem wielu świętych, najczęściej męczenników skazanych na pożarcie przez lwy: Abdona i Sennena, Blandyny, Ignacego Antiocheńskiego, Martyny, Perpetui i Felicyty, Wita. Z tego grona szczególnie interesujące są święte Martyna i Pryska, które obłaskawiły te lwy i zostały stracone w inny sposób. Z kolei święta Tekla, również skazana śmierć przez pożarcie, obłaskawiła lwy i uniknęła męczeństwa. Drugą grupą świętych z lwim atrybutem są święci pustelnicy: Gerazym, Hieronim i Paweł z Teb, którym według legend lwy usługiwały na pustyni. Świętym Gerazymowi i Hieronimowi przypisuje się też uleczenie rannych lwów. Lwy symbolizowały też pustelniczą samotność tych świętych. [Polański 29-40] Przypadkiem szczególnym jest święty Marek ewangelista. Lew jest jego symbolem, emblematem i atrybutem jako jedna z czterech istot z Księgi Ezechiela i Apokalipsy, łączonych tradycyjnie z czterema ewangelistami. W konsekwencji jest też symbolem miast, którym święty Marek patronuje, w szczególności Wenecji. Warto zauważyć, że symbolika tych czterech istot odnosi się nie tylko do czterech ewangelistów, ale przede wszystkim do samego Boga, którego wysłannikami są ewangeliści. I tak człowiek oznacza najwyższe poznanie i wolę Boga, wół Jego siłę, lew potęgę, a orzeł, jako posiadacz bystrego wzroku, jego wszechwiedzę. Już od drugiego wieku po Chrystusie łączono te zwierzęta z czterema ewangelistami. Tak pisze święty Ireneusz: Jakie więc było dzieło zbawienia Syna Bożego, taka sama była forma (symboliczna) zwierząt; jaka forma zwierząt, taki i charakter Ewangelii. Czterokształtne zaś zwierzęta – czterokształtna i Ewangelia, i czterokształtne dzieło Chrystusa (…) Zwierzę pierwsze – powiada – podobne do lwa, charakteryzujące jego skuteczną suwerenność i królewskość. Drugie zaś podobne do cielca, co wskazuje na godność ofiarnika i kapłana. Trzecie zwierzę, mające oblicze jakby człowieka, co jasno opisuje Jego przyjście jako człowieka. A czwarte podobne do orła latającego, co oznaczy spływającą na Kościół łaskę Ducha. Zwięźle ujmuje to średniowieczny czterowiersz:

Quatuor haec Dominum signant animalia Christum:
Est homo nascendo, vitulusque sacer moriendo Et leo surgendo, coelos aquilaque petendo.
Nec minus hos scribas, animalia ipsa figurant.
Co się wykłada:
Te cztery zwierzęta są symbolami Chrystusa:
Jest człowiekiem, bo się urodził, wołem, bo umarł złożony w ofierze;
lwem, bo powstał, a orłem, bo wzniósł się do nieba.
Dostatecznie tak opiszesz to, co zwierzęta te wyobrażają.
W Lydii znaleziono starożytną grecką inskrypcję wyrażającą to samo:
Jak człowiek cierpiał, jak lew zwyciężył,
jak orzeł wzleciał, jak wół został zabity na ofiarę. (Ώς άνθρωπος έπαθεν, ώ λέων ενίκησεν, ώς αετός επετάσθη, ως μόσχος ετύθη.) [Forstner 324-327]

Wracając do sztuki. Ksiądz Olewiński myli się twierdząc, że W całej ikonografii chrześcijańskiej nie ma przedstawiania Jezusa Chrystusa jako lwa czy za pomocą symbolu lwa. Rzeczywiście, Chrystus jako Lew pojawia się w sztuce chrześcijańskiej rzadko i późno, bo dopiero w średniowieczu, ale jednoznacznie, gdyż te nieliczne wizerunki Chrystusa-Lwa są opatrzone zastrzeżoną dla Zbawiciela aureolą z krzyżem, podobnie zresztą, jak dużo powszechniejsze wizerunki Baranka. Przykładami są tu Biblia Karola Łysego i witraż opata Sugera z Saint Denis. Dużo powszechniejsze są przedstawienia Chrystusa za pomocą symbolu lwa czy to poprzez symbole ewangelistów, wskazujące de facto nie tyle na nich, co na samego Chrystusa, jak też sceny z Fizjologa, np. Lew budzący swoje młode. [Forstner 275-280]

Bogata i wieloznaczna symbolika lwa ogniskuje się więc na Jezusie Chrystusie i do Niego prowadzi. To Chrystus jest podstawowym znaczeniem symbolu lwa. I w drugą stronę, lew jest jednym z najważniejszych symboli Chrystusa. Ksiądz Olewiński pisze: Tym samym właściwym znakiem jest Baranek, nie lew. W rzeczywistości właściwym znakiem jest i Baranek i Lew. Chrystus jest i Barankiem i Lwem, jak to napisano w pięknej łacińskiej sekwencji Ave Maria (virgo serena): Tu parvi et magni, Leonis et agni, Salvatoris Christi Templum extitisti, co się wykłada: Słabego i wielkiego, Lwa i Baranka, Zbawiciela Chrystusa, Tyś stała się świątynią. Kluczem do zrozumienia stosunku między tymi dwoma symbolami są dwa wierszyki zacytowane wyżej przy omawianiu czterech istot: vitulusque sacer moriendo Et leo surgendo/ wołem, bo umarł złożony w ofierze; lwem, bo powstał i ώ λέων ενίκησεν, ως μόσχος ετύθη/jak lew zwyciężył, jak wół został zabity na ofiarę. Baranek, podobnie jak wół, jest symbolem odnoszącym się do Śmierci Chrystusa, zaś Lew odnosi się do Jego zmartwychwstania. Kto odrzuca chrystologiczne rozumienie symbolu Lwa, obstając wyłącznie przy Baranku, skupia się na Śmierci Chrystusa, odsuwając na dalszy plan Jego Zmartwychwstanie. Nieprzypadkowo w Opowieściach z Narnii C.S.Lewisa figurą Chrystusa jest właśnie Lew.