O tej książce można powiedzieć to, co ksiądz Piwowarczyk rzekł o „Sprzysiężeniu” Kisielewskiego: No, panie Kisiel, że pan pisze pornografię, to rozumiem, ale że taką nudną, to już jest niewybaczalne. Tak właśnie jest z książką Shutego. To, że pornograficzna, to można przeboleć, tego, że nudna nie bardzo. Jedyny ciekawszy fragment jest, kiedy para bohaterów wyjeżdża na wieś. Niestety rychło stamtąd wracają.
46/52
* * *
Pracując nad jakimś tematem, warto lektury dobierać szeroko. W ramach badań nad symboliką chrześcijańską czytam również książki, które nie odwołują się wprost do chrześcijaństwa. I jest to słuszny wybór. Dzięki książce Sylwii Stolarczyk nie tylko dowiedziałem się sporo o symbolice kwiatów, również tej stricte chrześcijańskiej, napomkniętej tu marginalnie, ale też natrafiłem na genialne prace księdza Stanisława Kobielusa już ściśle związane z moim tematem.
44/52
* * * *
Nieortodoksyjne, ale bardzo ciekawe spojrzenie na postać Jezusa Chrystusa. Dla autora Chrystus Bogiem się staje w trakcie swojego życia. Jest też kilka ciekawych refleksyj na temat drugoplanowych bohaterów ewangelij. Pozycja ta powinna być szczególnie atrakcyjna dla miłośników powieści apokryficznych takich jak „Mąż z Nazaretu”, „Mistrz i Małgorzata”, czy „Ostatnie kuszenie Chrystusa”.
43/52
* * * * *
O słoniu symboloklaści piszą tak: SŁOŃ Z TRĄBĄ UNIESIONĄ DO GÓRY. Talizman pochodzenia azjatyckiego. Noszony przy sobie ma przynosić szczęście i dobrobyt. Mało kto wie, że słoń z uniesioną do góry trąbą oznacza jego gotowość do ataku.
A jednak….
Słoń jest nie tylko symbolem azjatyckim, ale także chrześcijańskim. Siostra Forstner zauważa, że zwierzę to, z racji swojej długowieczności, jest starożytnym symbolem wieczności. Od starożytności również datuje się przekonanie, że słoń jest wrogiem węży, zważywszy więc, że wąż, przy całej swej ambiwalentności, reprezentuje przede wszystkim siły ciemności (zwłaszcza, gdy znajduje się na ziemi), jego naturalny wróg sytuuje się naturalnie po stronie Światła. Pliniusz dostrzega w słoniu czystość obyczajów: Z powodu swej obyczajności zawsze parzą się tylko na osobności (…) nie wierzą w cudzołóstwo ani nie toczą ze sobą walk o samice. Od niego motyw ten przeszedł do Fizjologa i opowieści średniowiecznych. W Litanii Loretańskiej Matka Boża jest nazywana Wieżą z Kości Słoniowej. Jest to wyraz analogii walki słoni z wężami do walki Maryi z Wężem. Porównanie to pochodzi od Korneliusza a Lapide. W sztuce średniowiecznej (na obrusach i ornatach) słoń symbolizuje mądrość i żywioł ziemi. [Forstner, s. 301]
Według Coopera słoń symbolizuje siłę, pamięć, cierpliwość, mądrość i wierność małżeńską. Słoń depczący węża oznacza Chrystusa triumfującego nad grzechem i szatanem. W Fizjologu i bestiariuszach dwa słonie oznaczają Adama i Ewę, a nowy słoń, Nasz Zbawiciel, wyniósł ludzi do ich pierwszego stanu, poniżając siebie tak że możemy być wywyższeni. Słoń jest również symbolem Chrztu Świętego, gdyż według legend jego młode rodzą się w wodzie. Wizerunki słonia na średniowiecznych ornatach, o których wspominała również Forstner, zdaniem Coopera są symbolem kapłańskiej czystości. [Cooper s. 250]
Figura słonia znajduje się przed bazyliką Santa Maria sopra Minerva w Rzymie. Rzeźba słonia zaprojektowana została przez Berniniego i wykuta przez Ercole Ferratę w 1667 roku. Słoń jako symbol siły, mądrości i pobożności miał uosabiać te cnoty, uchodzące za bazę chrześcijańskiego wychowania. Łaciński napis na cokole głosi: „Zrozum za sprawą tego oto symbolu, że niewzruszona prawda wymaga krzepkiego rozumu” (Documentum intellige robustae mentis esse solidam sapientiam sustinere). [wikipedia]
Szczególnym przypadkiem wykorzystania chrześcijańskiej symboliki słonia jest duński Order Słonia. Początki Orderu Słonia sięgają około roku 1460, czasu powstania katolickiego Bractwa Najświętszej Marii Panny, które składało się z 50 członków obojga płci i dysponowało własną kaplicą w katedrze w Roskilde. Jego oznaką był medalion z wizerunkiem NMP, noszony na szyi na łańcuchu z figurek białych słoni – symbolu walczącego chrześcijaństwa. [Wikipedia] To się więc nawet zewnętrznie z narracja symboloklastów. Słoń z uniesioną trąbą, a taki widnieje w Orderze Słonia, jest w postawie gotowości do walki, tyle, ze jest to zaleta, a nie wada, zwłaszcza w emblemacie zakonu rycerskiego, jakim pierwotnie był ten order.
Jest więc słoń w chrześcijaństwie symbolem cnót rozlicznych: wieczności, czystości, mądrości, siły, cierpliwości, waleczności, pobożności i wierności małżeńskiej. Odnosi się też do Jezusa Chrystusa i Najświętszej Maryi Panny. Nie ma więc nic zdrożnego w tym, aby figurki słoni gościły w domach katolików, przypominając im o tych cnotach i o tych Najświętszych Osobach.
Tropiciele piszą o runach tak: PIERŚCIEŃ Z RUNAMI WIKINGÓW (starożytne pismo skandynawskie). Jak piszą okultyści – zapewnia potężną ochronę przed wszelkim złem i nieszczęściem. Daje poczucie siły i mocy, by pokonać życiowe przeszkody. Łączy on rzekomo daną osobę z mocą energii ziemi. Różne pierścienie runiczne zawierają tajemne znaki odwołujące się do duchowych mocy.
A jednak…
Chociaż runy bywają wykorzystywane w magii, trzeba pamiętać, że są one przedewszystkiem literami alfabetu runicznego, który podobnie jak wszystkie inne alfabety, w tym łaciński i grecki służy zasadniczo do zapisywania rozmaitych tekstów. Alfabetem runicznym można więc zapisywać również teksty chrześcijańskie. I nie tylko można, ale w praktyce się je w nim zapisuje i zapisywało. Kilkanaście procent średniowiecznych inskrypcyj runicznych to chrześcijańskie teksty sakralne, przedewszystkiem modlitwy, niekiedy nawet w języku łacińskim, choć oczywiście częściej w językach skandynawskich. Można o tym przeczytać tutaj i tutaj. Znanych jest wiele kamiennych monumentów, z inskrypcjami chrześcijańskimi. Najsłynniejsze są kamienie runiczne Ingvar ze Szwecji.
Poniżej prezentuję tekst Modlitwy Pańskiej w języku staronordyjskim (dǫnsk tunga) zapisaną alfabetem runicznym (futhark młodszy) i w transliteracji na alfabet łaciński, cytuję za tym blogiem.
Faðer uor som ast i himlüm, halgað warðe þit nama. Tilkomme þit rikie. Skie þin uilie so som i himmalan so oh bo iordanne. Wort dahliha broð gif os i dah. Oh forlat os uora skuldar so som oh ui forlate þem os skuüldihi are. Oh inleð os ikkie i frestalsan utan frels os ifra ondo. Tü rikiað ar þit oh mahtan oh harlihheten i ewihhet. Aman.
To, czy chrześcijanie mogą używać przedmiotów z napisami runicznymi zależy od treści tych napisów. Oczywiste jest, ze mogą używać tych, które są ewidentnie chrześcijańskie. Równie oczywiste jest to, że nie mogą używać tych, które są ewidentnie pogańskie, magiczne, czy wulgarne (takie też są). Pomiędzy tymi skrajnościami jest wiele tekstów neutralnych, lub wieloznacznych. Do tej grupy należy napis z pierścienia przedstawionego na górze niniejszego tekstu, a użytego przez zagrożeniowców do ilustracji ich zarzutów wobec run. Brzmi on fuþorkhniastbmly i jest to po prostu zbiór wszystkich liter jednej z wersji alfabetu runicznego – futharku młodszego. Można go traktować jako tekst stricte świecki, ale można go też zinterpretować jako symbol chrześcijański. Jak pisze siostra Forstner alfabet jako całość oznacza całość i doskonałość, a więc w oczywisty sposób odnosi się do Boga. Rozumienie takie pochodzi ze starożytności greckiej i zostało przejęte przez chrześcijaństwo. Tak pisze o tym święty Efrem Syryjczyk: Podobnie jak ciało alfabetu jest doskonałe we wszystkich swych członkach i nie można ani ująć od niego, ani dodać żadnej litery, tak samo prawda, którą w świętej Ewangelii spisano literami alfabetu, jest doskonałą miarą, która nie dopuszcza ani żadnego więcej, ani żadnego mniej. Święty Remigiusz z Auxerre z kolei widzi w alfabecie: symbol wprowadzenia w prawdy wiary, kładzenia podwalin pod naukę świętą. Sama siostra Forstner komentuje te słowa świętych następująco: Tak, Bóg istotnie nadał charakter sakramentalny znakom pisarskim i napełnił je Boska treścią, skoro ich użył, aby przez spisane objawienie opowiedzieć ludziom o swym nieskończonym życiu i swym zbawczym dziele. Podczas konsekracji kościoła biskup kreśli na jego posadzce cały alfabet grecki i łaciński. Cały alfabet pisano też nieraz na grobach chrześcijańskich. Również litery alfa i omega, których część symboliki omawiałem już wcześniej mogą być postrzegane jako skrócony zapis całego alfabetu i nieraz tak postrzegane były. [Forstner s. 24-27] Nie ma żadnych powodów ku temu, aby tego, co tradycja chrześcijańska odnosiła do alfabetów greckiego i łacińskiego, nie odnieść również do innych alfabetów chrześcijańskich, w tym run i głagolicy.
Symbole, które mają znaczenie zarówno chrześcijańskie jak i pogańskie, a do takich należą runy, mogą być używane przez chrześcijan tylko wtedy, gdy są odczytywane po chrześcijańsku. Chrześcijanin powinien doszukiwać się w runach sensu i to sensu chrześcijańskiego, na przykład takiego jak przedstawiony powyżej, a nie jakichś magicznych mocy. Można nosić pierścień z runicznym napisem, jeśli się go postrzega jako symbol nauki chrześcijańskiej, nie wolno natomiast nosić takiego pierścienia, jeśli się go postrzega jako talizman.
O okręgu tropiciele piszą tak: ENSO (po japońsku OKRĄG). Jest dla Zen symbolem absolutnym, prawdziwej natury istnienia i oświecenia. Jest symbolem łączącym widoczne i ukryte, proste i głębokie, puste i pełne. Możne przez niego wyrazić nieskończoność, pamiętając, że Enso nie zawiera się sam w sobie, jednak zmierza do nieskończoności. Nie jest zbiegiem okoliczności, że uczucie satori, stanu duchowego oświecenia (poza problemami dyskryminacji i odmienności czy różnicowania), często jest opisana jak tamta nieskończona przestrzeń. Enso jest popularnym tematem w malarstwie Zen, gdzie ostatecznie namalowane Enso jest powiązane ze stanem umysłu malarza. Namalowane Enso jako symbol siły i zachowania równowagi, może być tylko malowany przez kogoś w kim jest równowaga i wewnętrzny spokój. Wiele niedoskonałości można zauważyć, spoglądając na kontury Enso, które raczej powinno być malowane przez ludzką rękę niż budowane jako matematyczny poprawny okrąg. Maluj Enso jako manifestację doskonałości – jest doskonałe ale tylko wtedy gdy ty jesteś.
A jednak…
Okrąg należy do najważniejszych i najstarszych symboli chrześcijańskich. W Piśmie świętym ma jednoznacznie pozytywne konotacje. Okrąg z ognistych kamieni otaczał Górę Bożą (Wj 28,14). Ziemia, która zgodnie z opowieścią o Stworzeniu jest bardzo dobra, nazywana jest okręgiem (Ps 33,8). Okrążanie Jerycha przyniosło triumf nad poganami (Joz 6). Okrążanie ołtarza jest zalecaną przez psalmistę praktyką religijną: Obszedłem wokół [ołtarz] i złożyłem w Jego przybytku radosna ofiarę. (Ps 27,6) Co więcej, sam Bóg jest metaforycznie pisywany za pomocą okrągłych kształtów: Owego dnia Pan Zastępów będzie wieńcem nadziei, uplecionej z chwały pozostałej reszty mojego ludu. (Iz 28,5) W Objawieniu Świętego Jana Tron Boży jest otoczony kręgiem barwnej tęczy: A wokół tronu tęcza, dla oczu jakby szmaragdowa. (Ap 4, 3). Tę biblijną symbolikę tęczy pięknie rozwijali pisarze kościelni. Najdoskonalej uczynił to święty Bonawentura, dla którego „Bóg jest okręgiem, którego środek znajduje się wszędzie, a obwód – nigdzie” [Lurker, s. 154]
Siostra Forstner zwraca uwagę najpierw na to, że okrąg (κύκλος) jest figurą doskonałą. Łączy on najwyższy spokój z największą siłą i przez to najlepiej wyraża pełnię (πλήρωμα) i doskonałość. Symbolizuje więc przede wszystkim samego Boga, a w dalszej kolejności stworzony przez Niego wszechświat. Pseudo-Dionizy za pomocą niekończących się okręgów przedtawia miłość Bożą. Okrąg jest też w konsekwencji powyższych symbolem pełni życia, dlatego okrągłe są aureole wokół głów Chrystusa, Matki Bożej i świętych. [Forstner; s. 57-58] Baldock zwraca uwagę na solarność okręgu. A jak wiadomo, każdy symbol solarny oznacza Jezusa Chrystusa. Okrąg symbolizuje również szechświat. Jeśli w okręgu umieścimy wizerunek lub monogram Chrystusowy, kompozycja taka oznacza władzę Chrystusa nad światem. [Baldock, s. 116-117]
Okrąg oznacza więc Boga jako Byt pełny i doskonały oraz jako Władcę Świata. W tym jednym zagrożeniowcy mają rację – jest to symbol doskonałości Dla podkreślenia tej symboliki warto w okręgu umieścić inny symbol chrześcijański: wizerunek Chrystusa, monogram Chrystusowy, krzyż, czy trójkąt.
Śląska Ferajna ogłosiła akcję wieszania masek na pomnikach: Ôd dzisiej cuzamen ze Marek Plura napoczyli my akcyjŏ „Ôblycz Maseczka”. Chcymy werbować ludzi do tego coby pamiyntali a na plac wyłazili ino ze zadekowanym nosym a gymbōm. Bez nojbliższy cajt bedymy wstŏwiać bildy dynkmali ze założōnymi maskami abo kōminami, bo jak ôni poradzōm wystŏć ze zadekowanōm gymbōm to wy tyż! Na sztart chytejcie bild fatra Gōrnoślōnskiygo przymysłu – Friedricha Wilhelma Redyna! Richtik dziynkujymy sztatu Chorzōw na to co pozwolił nōm na przeprowadzynie tyj akcyje.
Dla mnie ta akcja ma podwójny wymiar. Po pierwsze, zachęca do noszenia masek, po drugie wyraża dystans wobec dominującego w Polsce sztywnego podejścia do pomników.
O kaduceuszu symboloklaści piszą tak: KADUCEUSZ. To legendarna różdżka Greckiego boga Hermesa. Symbol uniwersalny, został odnaleziony w Egipcie, Mezopotamii i Indiach, gdzie zawsze oznaczał harmonie i zachowanie równowagi. Kaduceusz został błędnie zutylizowany jako symbol medycznego przemysłu w miejsce różdżki Eskulapa, Greckiego boga uzdrawiania i medycyny. Różdżka Hermesa jest uskrzydlona a wokół niej wije się para węży . Różdżka Eskulapa nie jest uskrzydlona, wije się wokół niej tylko jeden wąż. Stała się (mimo wszystko drugim) tradycyjnym symbolem medycznej profesji, który się przyjął od milenium. W hermetycznej tradycji, jest to symbol duchowego przebudzenia, odzwierciedlający wizje Hinduskiej wężowej energii kundalini. Oryginalny Kaduceusz był symbolem wywodzącym się z Mezopotamii, oznaczał władzę, noszony był przez boginię Tanit, Ishtar i innych. Kaduceusz reprezentuje również, planetarny symbol Merkurego.
A jednak…
Jest to ważny symbol chrześcijaństwa, osobliwie wschodniego. Na początek zacytujmy fragment Mitologii Parandowskiego: Apollo tak się ucieszył, że dał mu w zamian laseczkę z leszczyny, która miała cudowną właściwość uśmierzania sporów i godzenia nieprzyjaciół. Gdy ją Hermes rzucił między dwa walczące ze sobą węże, one natychmiast przestały się gryźć i zgodnie oplotły się dokoła laski, nachylając ku sobie głowy. Tak powstał kaduceusz, z którym Hermes nigdy się nie rozstawał i który przetrwał starożytność w postaci pastorału używanego przez biskupów greckiego kościoła. [Parandowski, s. ] Ten grecki pastorał w tradycji prawosławia słowiańskiego znany jest jako żezł. Tak o jego symbolice pisze czasopismo neounitów podlaskich: Symbol duchowej władzy i siły. Chrystusa, apostołów a potem i biskupów przedstawiano z laską w ręku jako pasterzy duchowego stada. Oprócz biskupów żezł daje się też archimandrytom i igumenom jako znak władzy nad wspólnotą. Górny koniec ma formę dwu wężów otaczających kulę ziemską zwróconych głowami do siebie, patrzących na krzyż, co wyraża myśl o mądrym wykonywaniu władzy: „bądźcie roztropni jak węże.” [Nicetas, nr 23, s1]
Podobnym symbolem, spotykanym również w katolicyzmie łacińskim jest krzyż opleciony przez węża. W chrześcijaństwie symbolika węża jest ambiwalentna: jako wcielenie mądrości może reprezentować Chrystusa, a umieszczony na Św. Krzyżu (drzewie życia) symbolizuje ofiarę Chrystusa, przynoszącą uzdrowienie i zbawienie świata. Jednak niekiedy wąż widoczny u stup św. Krzyża jest obrazem zła, kusiciela, sprawcą upadku, szatanem pokonanym przez ofiarę na krzyżu. Często wyobrażano węża owiniętego wokół św. Krzyża lub drzewa. Na drzewie życia symbolizuje mądrość, a na drzewie poznania – Lucyfera i zło. Tertulian podaje, że chrześcijanie nazywali Chrystusa „dobrym wężem”. [Cooper s. 285-286] To samo porównanie znajdujemy także u świętego Ambrożego z Mediolanu, który pisze o Chrystusie jako wężu zawieszonym na drzewie (serpens in ligno suspensus) [Lurker, s. 257]
Warto więc przy tej okazji przyjrzeć się całokształtowi symboliki węża w chrześcijaństwie. Zaznaczono już wyżej, że jest ona ambiwalentna. Oczywiście wszyscy znamy opowieść, o grzechu pierworodnym, w której węża można utożsamić z szatanem. Ale już w tej samej Księdze Rodzaju patriarcha Jakub błogosławi swego syna Dana, porównując go do węża: „będzie jak wąż na drodze, jak żmija jadowita na ścieżce, kąsająca pęciny konia, z którego jeździec spada na wznak” (Rdz 49, 17). W księdze Liczb ukąszenia węża sprowadzają śmierć, a spojrzenie na miedzianego węża przynosi uzdrowienie i ocalenie (Lb21). Miedziany wąż stanowi więc figurę Chrystusa: „Jak Mojżesz wywyższył węża na pustyni, tak potrzeba, by wywyższono Syna Człowieczego, aby każdy, kto w Niego wierzy, miał życie wieczne.” (J 3, 14-15). Psalmista przedstawia węże jako zło, niegroźne jednak dla wierzących, którzy mogą bezpiecznie stąpać po wężach i żmijach. (Ps 91, 13). Powtarza tę obietnicę także sam Zbawiciel. (Łk 10, 19). Na innym miejscu Nasz Pan stawia swoim uczniom węże za wzór: „Bądźcie roztropni jak węże, a nieskazitelni jak gołębice” (Mt 10,16). Święty Paweł (Rz 16,20) i Święty Jan (Ap 12,9; 20,2) przedstawiają węża jako symbol szatana. [Lurker, s. 256-257]
Wąż opleciony na kielichu jest symbolem świętego Jana Apostoła. Ogólnie można przyjąć, że wizerunki węża pełzającego po ziemi odnoszą się do Zła, a oplecionego wokół laski, kija, pala, drzewa, czy Krzyża – do Dobra.
Kultura Okiem Svetomira 