Kultura Okiem Svetomira

Wielu katolików powołuje się na wizje mistyków. W wizjach tych ma się kryć wiedza o przyszłości świata i ludzi, zwłaszcza o mających nadejść katastrofach, a także o niebie, czyśćcu i piekle, zarówno w kwestii jak tam jest, jak i kto tam jest. Właśnie te wizje w powszechnym przekonaniu są konstytutywną cechą mistyków. Tymczasem większość mistyków, żadnych wizyj mie ma, bo mistyka się bez wizyj obywa doskonale. Są one dla niej jedynie efektem ubocznym. Bo istotą doświadczenia mistycznego jest nie wizja, a kontemplacja.

Jak pisze Thomas Merton: kontemplacja nie jest wizją, ponieważ widzi ,, bez widzenia” i zna ,, bez poznawania”. Jest to niezmierzona głębia wiary, wiedza zbyt głęboka, by mogła być uchwycona w obrazach, w słowach czy nawet w jasnych pojęciach. Można się o nią otrzeć za pomocą słów, symboli, ale właśnie kiedy kontemplacyjny umysł próbuje pokazać, co wie, wycofuje to, co powiedział, i zaprzecza temu, co potwierdził. Bowiem w kontemplacji wiemy ,, nie wiedząc „. Lub raczej wiemy poza wszelką wiedzą czy ,,niewiedzą”. Poezja, muzyka i sztuka mają coś wspólnego z doświadczeniem kontemplacyjnym. Jednak kontemplacja leży poza estetyczną intuicją, poza sztuką, poza poezją. Tak naprawdę jest również poza filozofią, jak też speku-latywną teologią. Streszcza, przekracza i wypełnia je wszystkie, a mimo to jednocześnie zdaje się w pewnym sensie im zaprzeczać i zajmować ich miejsce. Kontemplacja jest zawsze poza zasięgiem naszej wiedzy, poza naszym światłem, poza systemami, poza wyjaśnieniami, poza dyskursem, poza dialogiem, poza naszym ,,ja”. (Nowy posiew kontemplacji, s. 17- 18) I dalej NIE jest też kontemplacja darem przepowiadania ani nie oznacza zdolności do czytania sekretów ludzkich serc. Te rzeczy mogą czasami towarzyszyć kontemplacji, ale nie są dla niej niezbędne i byłoby błędem mylić je z nią. (tamże, s. 27)

Oczywiście Merton referuje tu nie własne przemyślenia, ale naukę Kościoła, wyłożoną też innymi słowy, przez przywoływanego przeze mnie niedawno świętego Jana od Krzyża.

Gdy parę tygodni temu opublikowałem mój wpis na temat oburzającej wypowiedzi księdza Wachowiaka, wywołałem pewną dyskusję w kilku grupach fejsbukowych. Z jednej z tych dyskusyj chciałbym zacytować dwa wpisy i odnieść się do nich.

„Czym jest katolicyzm rytualno-moralny i duchowy? Ciezko mi zrozumiec co autor mial na mysli”. „Ależ naiwny tekst. Powszechność kościoła nie polega na tym że każdy może się nazwać katolikiem tylko, że każdy dobrowolnie może do niego należeć, spełniając jego przykazania.” Będę polemizował głównie z tym drugim komentarzem, ale przy okazji udzielę odpowiedzi na pytanie z pierwszego. W polemice będę używał nie własnych przemyśleń, ale cytatów z książki ojca Ottona od Aniołów OCD.

Na podstawie nauki o Ciele Mistycznym Chrystusa rozróżniamy trzy stopnie zjednoczenia dusz ludzkich Z Chrystusem. Najniższym stopniem zjednoczenia z Chrystusem jako Głową jest wiara ochrzczonych, pozbawiona jednak miłości. Grzesznicy jakkolwiek zerwali związek miłości z Bogiem wskutek grzechu ciężkiego, to jednak póki zachowują wiarę, pozostają nadal członkami w Mistycznym Ciele Chrystusa. Jest to jed- nak słabe i niedoskonałe zjednoczenie. Porównuje się ich często do suchej gałęzi na drzewie, która jednak dzięki łączności z Bożym Szczepem przez wiarę może być na powrót ożywiona, znów zazielenić się, okwitnąć i pokryć owocami uczynków miłości. Kościół potępił pesymistyczne twierdzenie Quesnela, głoszącego, że ci, którzy wiodą życie niegodne dziecka Bożego i członka Chrystusa, przestają mieć wewnętrznie Boga za Ojca a Chrystusa za Głowę. W duszach sparaliżowanych grzechem śmiertelnym lecz posiadających jeszcze wiarę pozostaje nadal pier- wiastek wewnętrznego odrodzenia. ,,Nie każde przecież przewinienie – uczy encyklika Piusa XII o Mistycznym Ciele – choćby ciężka zachodziła zbrodnia, jest tego rodzaju, iżby jak schizma, herezja lub apostazja samo przez się odłączało od Kościoła. A i z tych członków, które jakkolwiek przez grzech utraciły miłość i łaskę Boską i nie są już zdolne do zbierania nadprzyrodzonych zasług, nie wszelkie uchodzi życie, zachowują bowiem wiarę i nadzieję chrześcijańską a oświecone światłem z nieba skłaniane są przez wewnętrzne na- tchnienia i poruszenia Ducha Świętego do zbawiennej bojaźni i łaską Bożą pobudzane do modlitwy i żalu za grzech. Nie jest więc tak, że tylko ten, kto spełnia przykazania, należy do Kościoła. Gdyby tak było, to nikt z żyjących by do Kościoła nie należał, gdyż poza Naszym Panem Jezusem Chrystusem i Najświętszą Maryją Panną nie było w dziejach ludzkości człowieka, któryby spełniał wszystkie przykazania. Do Kościoła należy każdy, kto do niego wszedł przez chrzest i z niego nie wyszedł przez schizmę, herezję, czy apostazję.

Drugi stopień zjednoczenia z Chrystusem następuje w tych duszach, które prócz wiary posiadają miłość i łaskę poświęcającą, dzięki której łaska uczynkowa Chrystusa nie napotykając w nich na istotną przeszkodę może działać, rozwijać je, uświęcać coraz bardziej i przez dobre uczynki prowadzić do korony niebieskiej. Jakkolwiek jest to ścisłe zjednoczenie z Chrystusem, nie jest jednak ono doskonałe i nierozerwalne. Wskutek tkwiących w naturze pozostałości po grzechu pierworodnym a niestety i często po grzechach osobistych tkwią w nas mniejsze przeszkody dla działania łaski. Są to niedoskonałe skłonności i grzechy powszed- nie, przez które natura nasza stawia bierny opór łasce, iż ta nie może nami całkowicie zawładnąć. Stąd nie jest wykluczona możliwość ciężkiego upadku tych dusz i zerwania swego zjednoczenia z Chrystusem, zawiązanego z Nim przez miłość habitualną. To jest mniej więcej to, co nazywam katolicyzmem rytualno-moralnym. Na tym stopniu są ci katolicy, którzy prowadzą życie sakramentalne i starają się przestrzegać przykazań.

Dlatego to dusze te winny dążyć do zacieśnienia zjednoczenia z Chrystusem przez walkę z wadami i skłonnościami a w ten sposób dążyć do doskonałego i nie tak łatwo rozerwalnego zjednoczenia moralnego z Chrystusem, zwanego w nauce Świętych zjednoczeniem przekształcającym. Na tym trzecim stopniu zjednoczenia z Chrystusem wszystkie władze i działania są przekształcone przez łaskę i miłość. Ponieważ człowiek gruntowną ascezą usunął z siebie przeszkody, łaska opanowała go całkowicie, dary Ducha Świętego zdobyły przewagę nad zwykłym powolnym działaniem władz, usprawniły w nim ukryte dotychczas dyspozycje, jak na przykład modlitwę kontemplacyjną. Taki człowiek, a nazywamy go potocznie świętym, jest członkiem Ciała Mistycznego doskonale poddanym Głowie, to jest wpływom łaski Chrystusowej. Taka doskonałość jest tutaj na ziemi celem naszego wczłonkowania w Ciało Mistyczne Chrystusa. Chwała niebieska stanie się jego tylko odsłonię- ciem i utrwaleniem, aby już na wieki stało się nierozerwalne. I to jest katolicyzm duchowy, do którego osiągnięcia powinniśmy dążyć i nie zrażać się niepowodzeniami. Ja osobiście jestem przekonany, że jest możliwe przejście na ten trzeci stopień nie tylko ze stopnia drugiego, ale także bezpośrednio z pierwszego, zresztą myślę, że dzieje się tak częściej, niż nam się wydaje.Osobiście znam przynajmniej kilku takich katolików, którzy do kościoła nie chodzą, czyba że pozwiedzać, w życiu kierują się etyką świecką, a są bliżej osiągnięcia poziomu mistycznego niż ja, może nawet go już osiągnęli. Dlatego obowiązkiem naszym jest dbać o to, by i ci na stopniu pierwszym, pozostawali w Kościele i zachowywali możliwość korzystania z Dóbr duchowych tagoż Kościoła. Zresztą i my nieraz na ten pierwszy stopień spadamy, ilekroć tracimy Łaskę Uświęcającą wskutek popełnienia grzechu ciężkiego.