Kultura Okiem Svetomira

 

Aparycjonizm, czyli przywiązywanie nadmiernej wagi do objawień prywatnych jest chorobą pojawiającą się w różnych nurtach chrześcijaństwa, szczególnie jednak trapiącą Kościół katolicki. Cierpią na nią zarówno katolicy konserwatywni, jak postępowi, tak tradycyjni, jak charyzmatyczni. Rzecz znamienna, że od objawień starych, uznanych i statecznych jak Lourdes,Fatima, czy objawienia Św. Faustyny znacznie popularniejsze są nowe, nieuznane, niepewne, chaotyczne i niebezpieczne, jak Medjugorje, Garabandal, czy wizjonerki związane z księdzem Natankiem. Dla aparycjonistów treści płynące z objawień prywatnych stają się ważniejsze od treści podawanych przez Urząd Nauczycielski Kościoła, w jedyny autentyczny sposób interpretujący Biblię i Tradycję. Aparycjonizm sam w sobie nie jest herezją, ale wprost do herezji prowadzi. Katolik powinien do objawień prywatnych podchodzić ostrożnie. Trzeba bowiem pamiętać, że na każde 100 „objawień”90 to złudzenia, 9 to mamienie szatańskie, a tylko 1 to prawdziwe objawienie. 

Ostatnimi czasy obok klasycznego aparycjonizmu pojawiła się nowa jego odmiana, jeszcze dziwaczniejsza i jeszcze groźniejsza. W tej nowej odmianie aparycjonizmu źródłem „wiedzy religijnej” są już nie objawienia istot podających się za Chrystusa, Matkę Bożą, czy świętych, ale wypowiedzi szatana podczas egzorcyzmu. Zjawisko zostało zapoczątkowane w Niemczech w latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia wydaniem kuriozalnej książki „Ostrzeżenie z zaświatów”. W ostatnich latach ta choroba w szaleńczym tempie rozwija się w Polsce, a jej nosicielami są medialni egzorcyści, których nazwisk nie będę wymieniał, by nie robić im reklamy. Ja osobiście stosuję zasadę dystansu do treści głoszonych przez egzorcystów. Oni powinni działać cicho i dyskretnie. Jeśli jakiś egzorcysta,czy były egzorcysta wypowiada się w mediach,to jest to podejrzane. A jeśli jeszcze do tego powołuje się na informacje uzyskane od szatana w czasie egzorcyzmów, to jest to wielce podejrzane. 

Celnie ten nowy aparycjonizm punktuje ks. Grzegorz Strzelczyk: „Wielką porażką nauczania teologii w Polsce jest – moim zdaniem – to, że część absolwentów – katechetów i księży – jest skłonna bardziej ufać domniemanym wyznaniom „ojca kłamstwa” przekazywanym przez egzorcystów, niż nauczaniu biskupa Rzymu. Bekniemy (teologowie) za to w czyśćcu (zwłaszcza za bezczynność wobec tego zjawiska). Ciekawe czasy, ale jakoś mnie nie cieszą. Jeśli tak dalej pójdzie, to oryginalnym wkładem polskiej teologii będzie włączenie diabła do listy źródeł teologicznych – powyżej nauczania zwyczajnego Magisterium.”

Dlatego trzymajmy się Magisterium Kościoła, a nie uganiajmy się za nowinkami z podejrzanych źródełek,choćby sprawiały wrażenie wielce świątobliwych. 

Pisałem ostatnio o tym, co papież Franciszek mówił o tatuażach i o aborcji, a dotąd nie napisałem nic o tym, co mówił o piekle, chociaż od kilku dni trąbią o tym media całego świata. A nie napisałem nic głównie dlatego,że właściwie nie wiem, co papież naprawdę powiedział o piekle. Wiem, jakie słowa przypisał mu Scalfari, znam też treść mętnego watykańskiego dementi, nadal jednak nie wiem, co papież powiedział.

Coś jednak wiem. Na podstawie tych dwóch, znanych mi tekstów mogę wywnioskować dwie rzeczy. Po pierwsze, papież coś o piekle powiedział. Po drugie, to co naprawdę powiedział, choć zapewne różniło się od wersji Scalfariego, też nie było całkiem ortodoksyjne. Skąd to wnoszę?

Gdyby papież nic o piekle nie mówił, zawarto by w  dementi taką informację. Gdyby zaś jego wypowiedź była w pełni ortodoksyjna, to by ją zacytowano.

Skoro jednak nie wiemy, co papież powiedział nie możemy wprost uznać, że jest heretykiem i utracił urząd. Możemy jednak uznać, że jest podejrzany o herezję i traktować go z należytą ostrożnością. 

Facebook w pierwszy dzień Wielkanocy życzył  nam wszystkim Wesołego Alleluja. Tak jak tydzień temu chwaliłem Słoweńców za palmy dla skoczków, tak dziś chwalę Facebooka za te życzenia. Wszak Alleluja znaczy przedewszystkiem „wychwalajcie Jahwe” a dopiero wtórnie „radujmy się”, czy „Wesołych Świąt”. Dlatego mnie szczególnie ucieszyło to Alleluja jako wyraźne odniesienie do Boga. Doczekaliśmy czasów, gdy Facebook wzywa imienia Pańskiego. 

W tym kontekście chciałbym się podzielić pasującym cytatem z książki, którą właśnie czytam: „Jednym z powodów schizmy wschodniej było zniesienie „Alleluja” w rzymskiej Liturgii wielkopostnej. „Laus tibi Domine, Rex aeternae gloriae”, zajmujące wtedy jego miejsce, to właściwie to samo. Kościół ustalony jest na zawsze w chwale paschalnego Zmartwychwstania. Ona jest życiem i jego, i każdego z chrześcijan” Sługa Boży ks. Divo Barsotti

 

Χριστός ανέστη εκ νεκρών,

θανάτω θάνατον πατήσας,

και τοις εν τοις μνήμασι,

ζω ήν χαρισάμενος!

 

Chrystus zmartwychpowstał

Śmiercią śmierć pokonał

Tym, którzy w grobach leżą

Żywot wieczny darował

Alleluja

Radosnych Świąt Wielkanocnych

życzą

Ela, Artur, Pawełek i Martusia Rumplowie

Jak podaje deon.pl „Pytany o znaczenie tatuaży Ojciec Święty stwierdził, że wskazują one na naszą tożsamość: czego szukasz? do czego należysz? Zachęcił by się ich nie lękać, ale też nie przesadzać.”

Dobrze,że ta wypowiedź padła. Bo w Polsce religijny dyskurs o tatuażach jest zdominowany przez solaskrypturystyczne odczytanie jednej wzmianki w Starym Testamencie i opinię ekscentrycznego księdza Piotra Glasa, który wiedzę o tej materii czerpie od …. Szatana wypowiadającego się podczas egzorcyzmów: „Te farby, których się używa są demonicznie przetwarzane. Najgorszy kontrakt z szatanem to kontrakt krwi. Teraz robi się to okultystycznie przerobioną farbą, miesza się to z krwią. Są pytania, czy można sobie strzelić Matkę Boską na plecach. Ja osobiście mówię: Błagam, nie idźcie w to. To nie jest wszystko czyste(…)ludzie mają z nimi straszne doświadczenia, przechodzili męki. (…) Ludzie, którzy mieli tatuaże przechodzili straszne męki. Działa za tym uzależnienie zrobienia sobie następnego. To jest psychologiczne? Wątpię. W Stanach dowiedziałem się, że ludzie mają straszne doświadczenia z tatuażami i akupunkturą. To dramat. Nie róbcie sobie tatuaży (…)Pismo Święte zakazuje ludziom robienia sobie tatuaży. O tatuażach piszą w Starym Testamencie. Na Internecie jest pełno cytatów. Kościół nie wypowie się, bo się tym nie interesuje. Może ja jestem samotnym wilkiem, bo mówię”

Na szczęście Kościół, i to w osobie Ojca Świętego wypowiedział się i to w zupełnie odmiennym tonie, niż ksiądz Glas. Cieszę się więc z tego, że papież potwierdził zdrową naukę katolicką – tatuaże są neutralne moralnie a mogą być dobre lub złe w zależności od treści, intencji, skali i innych okoliczności. 

Mając po jednej stronie rewelacje księdza Glasa, a po drugiej wielowiekową tradycję chrześcijańskich tatuaży Koptów i Chorwatów, wybieram wielowiekową tradycję. Warto pamiętać, że dla prawosławnych Koptów i katolickich Chorwatów tatuaże o treści chrześcijańskiej są ważnym świadectwem wiary w morzu islamu. 

Dziś Niedziela Palmowa. Święci się palmy. Kilka dni temu temat palm rozgrzał internet za sprawą ogłoszenia jednej z warszawskich parafij: „Palmy kupione przed bramami kościoła nie przyjmują na siebie wody święconej. Zaopatrzmy się w palmy przed kościołem, a nie u handlarzy, którzy w ramach ludzkiej naiwności kręcą swój biznes”. Parę dni później na tej samej stronie napisano: „Drodzy Parafianie jest sprawą oczywistą, że wszystkie palmy przyjmują wodę święconą,  a zatem z radością będziemy je święcić. Wszystkich urażonych informacją z poprzedniej niedzieli bardzo PRZEPRASZAMY. „

Kupowanie palm, czy to przed kościołem, czy od handlarzy to współczesna nowinka. Kiedyś każda rodzina robiła sobie palmę samodzielnie. Poniżej przytaczam fragment mojej pracy sprzed dekady, opisujący, jak to dawniej było na Górnym Śląsku, a miejscami nadal jest:

Obrzędy wielkanocne zwyczajowo zaczynają się poświęceniem palm w Niedzielę Palmową. Palmą powszechnie nazywa się obrzędowy bukiet z gałązek drzew i krzewów, suszonych traw i kwiatów, a także innych elementów na przykład wstążek i kolorowego papieru w charakterze dodatków. Niektórzy etnologowie wiążą palmy wielkanocne z prastarym pogańskim kultem „rózgi życia”, zielonej i młodej gałązki, symbolizującej odżywanie przyrody (Pośpiech). W tradycji kościelnej są one pamiątką triumfalnego wjazdu Chrystusa do Jerozolimy i gałązek palmowych, które kładli przed Nim jej mieszkańcy. Na Górnym Śląsku palmy najczęściej wykonywano z gałązek następujących drzew i krzewów: wiyrba, potym kokocz, jo nie wiym, wiym, że to u Pieczki dycki rosło tyn kokocz, ale co to było za roślina to nie wiym, dycki to tak nazywali, lyska, oliwne drzewko na tyn wyrch się potym dowało, kocianki (Gorzyce). Wiyrba, kocianki i kokocz to ludowe określenia trzech gatunków wierzby: w. białej (salix alba), w. iwy (s. caprea) i w. kokocyny. Stosowano też gałązki innych drzew i krzewów liściastych, w tym przede wszystkim brzozy. W tradycyjnych palmach nigdy nie używano gałązek drzew iglastych. Drzewa takie nie budziły się bowiem z zimowego snu nie miały więc mocy pobudzania sił wegetacyjnych. Moc tę jeszcze zwiększano poprzez odpowiednie przygotowania. Gałązek na palmę nie zbierano bezpośrednio przed niedzielą palmową, ale około dwóch tygodni wcześniej. Scięte gałązki wkładano do wody i pozwalano im wypuścić małe listki. Dotyczyło to przede wszystkim gałązek brzozy. Brzoza ma duże znaczenie w magii ludowej na omawianym terenie. Stosuje się ją również w obrzędach związanych ze świętem Bożego Ciała.

Wróćmy jednak do palm. Wykonywało się owe palmy w następujący sposób: on jedna ta wiyrba dycki przecion na poły i tak to fajnie potym obwionzoł, tym jednym połym we trzech miejscach (Gorzyce). Tradycyjnie do wiązania palmy nie używano sznurka ani drutu. Oprócz omawianego wiązadła stosowano również czerwone kokardki, albo rzemień od bata, „aby konie były tłuste” (Strzeleckie) Palma tradycyjna składała się z trzech do sześciu gałązek, długości około 25 – 40 cm. Nie było i zasadniczo nie ma na Śląsku zwyczaju tworzenia palm znaczniejszych rozmiarów.
Do śląskiej palmy zasadniczo nie dodawano żadnych składników, poza gałązkami jak kwiaty, trawy, czy papiery. W ostatnich dziesięcioleciach palmy tradycyjne są niestety coraz częściej wypierane przez palmy kupowane w sklepach , a przynależące do tradycji innych regionów kraju. Zmiany te występują jednak jedynie u rodzin nie uprawiających ziemi, ani nie chowających zwierząt gospodarskich. Rodziny rolnicze i półrolnicze (półrolniczymi nazywam te, które mają pozarolnicze źródła utrzymania, pomimo to jednak dodatkowo uprawiają ziemię, lub chowają zwierzęta) nadal wykorzystują palmy tradycyjne, gdyż tylko takie nadają się do zastosowania w praktykach magicznych, które omówię poniżej. Palmy do kościoła nosiły i noszą do nadal głownie dzieci. Źle jest widziane obecnie noszenie palm przez dorosłych. Po poświęceniu palmę przynosi się do domu i odcina się część górną od dolnej we trzech miejscach związanej. Tę część dolną zabierają również dzieci do kościoła na obchody wielkosobotnie. Niekiedy tę czynność wykonują dorośli, zwłaszcza w przypadku, gdy obchody te sprawowane są zgodnie z rubrykami liturgicznymi, czyli w godzinach nocnych (Liturgia Wielkiej Nocy bezwzględnie powinna zacząć się po zmierzchu, a zakończyć przed świtem, przepisy te jednak zaczęły obowiązywać dopiero od czasu reformy liturgicznej).
W czasie tych obchodów opala się palmę w żarze poświęconego ogniska. To opalanie można rozumieć jako rytualne oczyszczenie przez ogień, i to nie byle jaki ogień, bo przecież poświęcony. Trzeba przy tym baczyć, aby gałązki nie uległy spaleniu, ani nadmiernemu osłabieniu, gdyż utraciłyby wtedy możność dalszego zastosowania. Tak spreparowane palmy powtórnie przynosi się do domu i zachowuje aż do dni krzyżowych, czyli poniedziałku, wtorku i środy poprzedzających uroczystość Wniebowstąpienia Pańskiego.
W Dni krzyżowe Palmy te rozplątuje się i wykonuje się z nich małe krzyżyki. W innych częściach Śląska robi się to kiedy indziej, na przykład w Poniedziałek Wielkanocny, albo nawet już w samą Niedziele Palmową, w takim przypadku jest pominięty etap opalania. W owe dni część tych krzyżyków wtyka się w ziemię na polu, aby zapewnić dobre urodzaje. Inną część z nich zatyka się za Święte obrazy w domu, by zapewnić domownikom wszelką pomyślność. Jeszcze inne zatyka się za belki dachu domu i innych budynków by ochronić te budynki przed pożarami. Wreszcie ostatnią część zatyka się za ramy okien, by dom chronić od piorunów. Resztki po tej operacji rozdzielania palm trzeba koniecznie spalić w piecu, nie wolno ich wyrzucać. Istnieje bowiem silne przekonanie, że wyrzucanie jakichkolwiek przedmiotów poświęconych sprowadza nieszczęście.
Inne zastosowania mają wierzchy palm oddzielone od dołów przed Wielką Sobotą. Te części przechowuje się w domu z wielką starannością, aż zajdzie potrzeba ich użycia. Zastosowania ich są zaś dwojakie. Po pierwsze „kotki” z palm stosuje się jako lekarstwo na bóle gardła. Wielu badaczy twierdzi, że zwyczaj ten nie jest już praktykowany, a zachował się jedynie w pamięci i w przekazie ustnym. W rzeczy samej praktykuje się go dzisiaj bardzo rzadko, ale jednak można się z tym jeszcze gdzieniegdzie spotkać (Gorzyce). Na choroby przeziębieniowe stosuje się niekiedy wywar z palm. Ten sposób nie jest pozbawiony racjonalności. Palma jest jak już wspomniałem wykonana przede wszystkim z gałązek różnych gatunków wierzby. Wierzba zaś, a zwłaszcza jej kora zawiera w składzie salicylany, podobne w charakterze chemicznym i działaniu farmakologicznym do aspiryny. Sproszkowana kora wierzby jest zresztą stosowana nie tylko w medycynie ludowej, ale także akademickiej.
Druga grupa zastosowań jest związana z hodowlą bydła: No to zaś potym jak krowa się ocieliła, rozumiysz, toch trocha tego wyrchu nabrała do gorka i szłach se jom okadzić. Toch do gorka wciepła i konsek wonglika do tego, tak że mi się to chyciło i to tym dymym żech se okadziła. Jak żech miała krowa ocielono, to potym zaroz na drugi dziyń toch se wziyna tej palmy do gorka takigo starego, ciepłach tam wongli, coby mi się to chyciło. To było taki zapobieżyni, że się niby tej krowie nic nie stanie, tak starzy ludzie godali. To tak prawiom, że ją nie podleci. Moja mama też tak robiła, ale jo tego już nie prowadziła. Chodziła potym z tym kadzidłym po całym chlywie. Jak jo uż prawie nie robiła, to Erichowe synki zawsze miały, tóż prawim to dejcie synki jedna ta palma. Dali mi jom, bo mi się najbardziyj o tyn wyrch rozchodziło, żebych miała na to okadzyni. Dyć ostatnio jeszcze Nowak prziszoł do mie, prawi ni mosz czasym z palmy. Jo prawia Josefie, jeszcze tam kanś jest we worku na wyrchu, wiysz. Bo prawi se nie wiymy rady momy tako krowa jakoś choro, nie umimy se dać rady z niom. Może by my spróbowali jeszcze jom okadzić. Nie było to downo, nie wiym możno ze trzi roki, bo ze dwa roki krowy ni mo. I dałach mu to. (Gorzyce)
Na podstawie tych informacji można zaobserwować pewne zróżnicowanie w tych praktykach. I tak niekiedy okadza się cały chlew, niekiedy zaś tylko samą krowę z cielęciem. Niekiedy zabieg ten traktuje się jako profilaktyczny, kiedy indziej jako leczniczy. Palmy niesione w procesji przez duchowieństwo i osoby zakonne są spalane całkowicie, a popiół z nich stosuje się w następnym roku w obrzędach środy popielcowej. Nie ma natomiast na Górnym Śląsku powszechnego w innych stronach obyczaju chłostania się palmami.
Tyle można powiedzieć o palmach. Widać z powyższego, że palma wielkanocna ma niemałe znaczenie magiczne. Palma, jako symbol sił wegetacyjnych, wzmocniona jeszcze przez poświęcenie ma moc pobudzania tychże sił w ludziach i zwierzętach. Zieloność palmy udziela witalności krowom i ludziom.