Kultura Okiem Svetomira

Ostatnimi czasy tak w stylizowanym folklorze jak i w folku można zaobserwować ciekawe zjawisko. Otóż muzycy góralscy, zarówno podhalańscy, jak i beskidzcy wzbogacają swoje granie już nie tylko motywami z różnych stron świata, co ma miejsce już od wielu lat, ale także z nizinnych zakątków Polski, przedewszystkiem zaś z Rzeszowszczyzny. Pierwszym okazem takiego grania była wydana w 2004 roku płyta grupy „Rybka i przyjaciele” zatytułowana „I to i to”, na której obok nut góralskich zgodnie funkcjonowały także rzeszowskie. Może właśnie do tej „kołogzystencji” nawiązuje tytuł albumu. Ale zespół ten należał do nurtu folkowego i tworzyli go muzycy młodzi, więc taki synkretyzm raczej nie dziwił, wszak w folku jest on zjawiskiem powszednim. Ten sam synkretyzm muzyczny staje się jednak zaskakujący, gdy pojawia się w twórczości tradycyjnej, rodzinnej, wielopokoleniowej kapeli góralskiej, jak to ma miejsce w przypadku Kapeli Antoniego Gluzy ze Szczyrku. Istniejąca od 1979 roku kapela nagrała niedawno płytę zatytułowaną „Bedziemy se śpiywać razem kochanie” z podtytułem „Nuty żywieckie i karpackie”. Na wkładce tej płyty muzycy napisali między innymi coś takiego: „Od pewnego czasu łączymy folklor z różnymi stylami muzycznymi wzbogacając rdzenną muzykę o nowe melodie i awangardowe aranżacje eksperymentując min. z jazzem, sambą, dixielandem” (pisownia oryginalna). To wszystko, o czym piszą, na tej płycie oczywiście jest. Są jednak na niej też rzeczy, o których nie wspominają, osobliwie zaś owe melodie rzeszowskie z tekstami lekko stylizowanymi na góralskie. W kilku zaś piosenkach typowo góralskich przemyca się elementy rzeszowskiego grania. Ogólnie aranżacje są dobrze przemyślane, a całość płyty bardzo spójna. Nawet z piosenki „Góralu, czy ci nie żal” kapela Gluzy potrafiła zrobić ciekawy utwór. Jest to niewątpliwie najlepsze wykonanie tej kompozycji, jakie kiedykolwiek zdarzyło mi się słyszeć. Nie ma jednak większych szans trafić na jakieś listy przebojów, bo liczy sześć i pół minuty, a rozgłośnie radiowe nie lubią tak długich utworów. Tak czy inaczej Kapela Antoniego Gluzy ze Szczyrku należy do najciekawszych i najoryginalniejszych zespołów ludowych w zachodnich Beskidach, wobec czego warto się z jej twórczością bliżej zapoznać.

Niedawno pisałem, że Gościa Niedzielnego, podobnie jak Gazetę Wyborczą, warto kupować jedynie dla dodatków. Skoro więc powiedziałem A, wypada abym teraz powiedział B i zajął się regularniejszym niż dotąd recenzowaniem owych dodatków. W bieżącym roku będę się starał wyłapać i omówić wszystkie płyty z muzyką dołączane do tego czasopisma. W szczególności będę chciał zbadać i ocenić, czy układają się one w jakąś spójną i logiczną całość. W związku z tym na koniec roku planuję napisać swoiste podsumowanie tego cyklu recenzyj. Dziś natomiast chcę ów cykl zainicjować, omawiając płytę „Najpiękniejsze przeboje operowe” dołączoną do numeru z ósmego stycznia bieżącego roku. Tytuł płyty jest adekwatny do jej zawartości. Są to bowiem właśnie przeboje, czyli najpopularniejsze, najbardziej rozpoznawalne fragmenty oper. Są tu nie tylko arie, ale także duety, pieśni chóralne, uwertury i inne partie instrumentalne. Wybrano utwory czterech najwybitniejszych kompozytorów operowych: Pucciniego, Verdiego, Mozarta i Bizeta. Co ciekawe, pominięto Wagnera. Ciekaw jestem, czy uznano jego utwory za zbyt trudne, czy też zbyt niebezpieczne ideologicznie dla czytelników Gościa Niedzielnego? Pominięto także kompozytorów polskich, co również jest bardzo zastanawiające. Mam nadzieję, że jest to podyktowane chęcią poświęcenia polskiej operze osobnej płyty. W przeciwnym bowiem razie oznaczałoby to lekceważący stosunek do kultury polskiej i byłoby bardzo smutne. Wykonawcami utworów są filharmonie w Hamburgu i Lublanie, często angażujące się w takie projekty, jak płyty do gazet i tanich seryj. Poziom jest więc całkiem przyzwoity, choć pewnie żadnego melomana do muzycznej ekstazy nie doprowadzi. Również tu budzi się odrobina żalu, że nie skorzystano z nagrań wykonawców polskich, ale widocznie nie było możliwości nabycia takowych. Dobrze, że taka płyta się ukazała. Choć prezentowane na niej utwory mają charakter świecki, to powstały one w katolickim klimacie. Media katolickie powinny promować tradycyjną kulturę europejską, gdyż nawet jej bardziej świeckie elementy są przepojone katolickim duchem. Ta płyta spełnia więc podwójnie pozytywną rolę. Po pierwsze składa się na kulturalną formację czytelników Gościa Niedzielnego, po drugie zaś osłabia argumenty tych rzekomych obrońców wiary i moralności, którzy twierdzą, że opera jest okazją do grzechu.

Zapowiadałem, co prawda, że recenzje albumów kolędowych pojawią się na moim blogu bożonarodzeniowym i na innych moich blogach już adwencie, wyszło jednak tak, że pierwszy z nich, czyli wpis niniejszy, pojawia się dopiero po świętach. Złożyły się na to dwie przyczyny. Po pierwsze, miałem wystarczającą ilość materiałów czysto adwentowych. Po drugie zaś, nie wpadła mi na czas w ręce odpowiednia płyta.

Nabyłem takową co prawda cztery dni przed świętami, ale jej wielokrotne przesłuchanie, zanalizowanie i opisanie zajęło mi trochę czasu. Była to dołączona do Superexpresu płyta „Cytryniaki śpiewają najpiękniejsze kolędy” z podtytułem „z gościnnym udziałem Zenona Martyniuka”. Jeszcze przed włożeniem płyty do odtwarzacza, zorientowałem się, że jest ona fatalnie opisana. Nie podano, jakie instrumenty akompaniują wokalistom, ani kto na nich gra. Skład zespołu Cytryniaki podany jest w postaci wyliczenia imion i wieku jego członków. Nie podano nazwisk. Można co prawda przypuszczać, że wszyscy wymienieni noszą nazwisko Cytryniak, ale to tylko domysł, nie wiem, czy prawdziwy. Nie wymieniono też na okładce płyty jej producenta, czy kierownika produkcji, być może po prostu nie było takiej osoby, która wzięłaby na siebie odpowiedzialność za całość projektu. Wiele wskazuje na to, że nie było. Nie tylko niedbale sporządzona okładka, ale też inne sprawy, o których wspomnę później.

Jeśli chodzi o stronę muzyczną tej płyty, to jest całkiem nieźle. Co prawda, jak dla mnie jest tam za dużo syntezatorów, ale zważywszy na charakter produkcji, należy się cieszyć, że są też inne instrumenty. Można bowiem powiedzieć, że zawartość tej płyty, to kolędy w stylu disco polo. To bynajmniej nie jest zarzut. Disco polo też może być dobre i to właśnie takie jest. Dzieciaki śpiewają bardzo dobrze, często wręcz zaskakująco dojrzale. Aranżacje są dosyć ciekawe. W zasadzie najgorzej wypada gościnnie występujący Zenon Martyniuk, który miejscami fałszuje i źle akcentuje. Wielkim plusem tej płyty jest śpiewanie wielu zwrotek poszczególnych kolęd. Jest to kultywowaniem jak najlepszych tradycyj. Tak powinno się śpiewać nie tylko kolędy, ale wszystkie pieśni kościelne. Kiedyś tak śpiewano – przez całą Mszę jedną pieśń, po dwie, trzy zwrotki na kolejne jej części. Gdzieniegdzie jeszcze można się zetknąć z tym zwyczajem.

Gorzej, że kolędy na tej płycie mają pozmieniane teksty. Sam fakt zmiany nie jest jeszcze niczym złym, wszak kolędy, jako pieśni ludowe funkcjonują w systemie wariantywnym. Problem pojawia się wtedy, gdy zmiana jest zła i szkodliwa, to jest wtedy, gdy zaburza sens lub poetykę utworu. A takie zmiany pojawiają się, niestety na omawianej płycie. Na przykład zmiana słów „ledwo od strachu żyjemy” na „ledwo w strachu żyjemy”, psuje, jakby to powiedzieli Staropolacy, zarówno kadens, jak i esens. Słowo „żyjemy” brzmi tu jak „ży-y-jemy”, a to niewątpliwie nie brzmi dobrze. Jeśli komuś przeszkadzał nieco archaiczny styl oryginalnego tekstu, to można go było zmienić na „Od strachu ledwo żyjemy”. Już nie byłoby archaicznie, a sens i poetyka by nie ucierpiały.

Właśnie niedbalstwo tekstowe jest kolejną przesłanką świadczącą o tem, że płyta nie miała producenta z prawdziwego zdarzenia. Mimo to jednak jest ona całkiem niezła. Co prawda sprawia wrażenie przygotowanej na kolanach, ale ten zarzut można by bez trudu postawić znakomitej większości płyt dołączonych do gazet lub czasopism.