Kultura Okiem Svetomira

Na katolickich grupach dyskusyjnych często pojawia się pytanie, czy jakiś czyn jest grzechem powszednim (lekkim), czy śmiertelnym (ciężkim). Są to pytania, które trudno udzielić odpowiedzi, gdyż ciężar grzechu zależy nie tylko od ciężaru materii, ale też od stopnia świadomości i dobrowolności, które są znane tylko popełniającemu, a i to nie zawsze.

Pamiętałem z młodości, że bardzo trafne wskazówki w tej materii znajdowały się w książce Poradnik animatora księdza Michała Kaszowskiego, Postanowiłem więc nabyć tę książkę i odszukać te wskazówki. Oto one:

2. Jakimi zasadami kierować się przy określaniu stopnia naszej winy?
   Wielu wiernym, w praktyce, trudno przychodzi odróżnić grzechy cle kie od lekkich. Mają wątpliwości co do tego, czy popełnili wielkie do, czy działali zupełnie świadomie i dobrowolnie. Oto kilka zasad pomagaja cych ocenić stopień naszej winy osobistej, czyli ciężar grzechu
   a. Jeśli popełniliśmy jakieś niewielkie zło, nawet zupełnie świadomie i dobrowolnie, nie dopuściliśmy się grzechu ciężkiego.
   b. Lekko grzeszy ten, kto wprawdzie dopuszcza się wielkiego zła, jednak popełnia je albo niezupełnie świadomie, albo niezupełnie dobrowolnie, np. pod wpływem nagłego uczucia oburzenia, strachu, w półśnie itp
   c. Nie popełnia grzechu ciężkiego ten, kto przed czynem nie zdawał sobie w pełni sprawy z powagi zła, którego wielkość pojął dopiero po dopuszczeniu się go.
   d. Grzech był raczej lekki, jeśli nie został przez nas zaplanowany, a wynikł raczej z nieprzewidzianej sytuacji, z niewiedzy, jak należało postąpić w zaskakujących okolicznościach, z nagłego przypływu silnych uczuć np. przerażenia, osłupienia, zdenerwowania, radości, wzburzenia, namiętności itp. Planowanie zła „na chłodno” obciąża nasze sumienia, np. obmyślanie planu zemsty i systematyczne realizowanie go.
   e. Popełniliśmy grzech lekki lub w ogóle nie popełniliśmy żadnego grzechu, jeśli w chwili pokus – np. w czasie odczuwania niechęci do ko-goś, zazdrości, uczucia nienawiści, pokus przeciwko czystości itp. modliliśmy się, odczuwali niezadowolenie z powodu narzucającego się zła, usiłowaliśmy czynić dobro, np. modlić się za osoby, którym cze goś zazdrościliśmy, do których odczuwaliśmy niechęć, starać się im w czymś pomóc itp.
   f. Nie popełnia grzechu ciężkiego ten, kto dopuścił się nawet wielkiego zła, jednak nie wynikło ono ani z lekkomyślności, ani ze złośliwości, lecz z bardzo zawiłej sytuacji życiowej, w której pomimo szczerych chęci i pragnienia dobra – nie wiadomo było, jak należało postąpić.
   g. Najprawdopodobniej nie dopuściła się grzechu ciężkiego osoba, która – bezpośrednio po dokonaniu złego czynu – zaczęła szczerze żałować, naprawiać zło, przepraszać, wynagradzać krzywdę, пр. ktoś -po gwałtownej kłótni – zaraz żałuje swego czynu, dąży do zgody i usiłuje być bardzo miły.
   h. Grzech raczej nie jest ciężki, jeśli pojawia się w życiu człowieka na zasadzie „wyjątku”. Jeśli zatem człowiek odznacza się uczciwością, stara się żyć zgodnie z nakazami sumienia, widać u niego wielką troskę o dobro, o kontakt z Bogiem, jeśli prowadzi intensywne i regularne życie sakramentalne, a mimo to w jakiejś jednej dziedzinie zdarzają mu się upadki – raczej nie popełnia grzechu ciężkiego. Gdyby bowiem odwrócenie się tego człowieka od Boga było całkowite – a tylko takie jest grzechem ciężkim-musiałoby się ono ujawnić także w innych dziedzinach życia.
   i. Według zdania wielu teologów, jeśli stopnia swojej winy nie potrafi dokładnie określić osoba starająca się żyć zgodnie z sumieniem, zastana-wiająca się nad sobą, jej budzący wątpliwość grzech nie był ciężki. Sam fakt nieumiejętności określenia ciężaru grzechu, stopnia świadomości i dobrowolności działania świadczy, że grzechu ciężkiego nie było. Świa dome i dobrowolne zaangażowanie się w zło nie było zbyt wielkie, skoro człowiek, zamiast pewności grzechu ciężkiego, ma wątpliwości.
   j. Chociaż grzech wątpliwy nie musi być ciężki, lepiej go wyznać w spowiedzi. Nie tyle jednak z obawy przed nieważnością tego sakra-mentu, ile w celu uniknięcia przeżywania różnych niepokojów w przyszłości, np. czy spowiedź nie była świętokradzka. Dopóki jednak człowiek nie dojdzie do pewności, że popełnił bez wątpienia grzech ciężki, może przystępować do Komunii św. Powinien jednak szczerze żałować za wszystkie swoje przewinienia, wynagradzać Jezusowi za popełnione zło i dziękować Mu za to, że przychodzi do grzeszników w gościnę (por. Mt 9, 10-13). Miłość do Chrystusa i chęć uzyskania Jego pomocy do walki z grzechem i do rozwijania dobra powinny być motywem przystępowania – pomimo wątpliwości – do Komunii św. (s. 215-217)

A teraz coś zastanawiającego. Gdy kupuję używane książki na Allegro zazwyczaj nie ograniczam się do jednej, ale robię sobie pakieciki po kilka, że by mi się bardziej opłaciło płacić za przesyłkę. Tym razem wśród dobranych do Poradnika książek znalazło się Ryzyko chrześcijanina Karla Rahnera. Gdy po odebraniu paczki przeglądałem tę książkę, otworzyła mi się na stronie z takim tekstem:

6. Jednomyślna od czasów Tomasza z Akwinu teologiczna interpretacja ustanowionego na Soborze Laterańskim IV, ponad 750 lat temu, obowiązku corocznej spowiedzi znajduje również swoje miejsce w nauczaniu katechizmu i wpowszechnym wychowaniu religijnym. Interpretacja ta głosi, że coriczny obowiązek spowiedzi tylko wtedy zachowuje ważność jako właściwe przykazanie prawa ludzkiego, jeżeli nie istnieje jeszcze konieczność sakramentalnego odpuszczenia przez Boga grzechów, które obiektywnie i subiektywnie, a więc z obu względów, są grzechami, mówiąc językiem biblijnym, wykluczającymi z królestwa Bożego (Gal 5, 21: 1 Kor 6, 9 itd.). Oczywiście obowiązek przedstawienia takich ciężkich grzechów sakramentalnej decyzji Kościoła odnosi się, z samej istoty grzechu, Kościoła i sakramentu pokuty, do tak rozumianych „ciężkich grzechów” niezależnie od kościelnego przykazania prawa ludzkiego, jeżeli przebaczenie tych grzechów przez Boga ma kiedykolwiek w życiu grzesznika znaleźć zasadniczy historiozbawczy, sakramentalny i społecznokościelny wyraz w akcie Kościoła.
   Ale ścisłe określenie czasu, w którym ten podstawowy obowiązek powinien zostać spełniony, jest ludzkim prawem w Kościele, które zasadniczo mogłoby być nawet zniesione i które, jak wszystkie ludzkie prawa, musi być w Kościele tak interpretowane i stosowane, żeby służyło zbawieniu, a nie zgubieniu człowieka.
7. Wbrew pewnej tendencji w teologii moralnej ostatnich stuleci (może już od irlandzkich, anglosaskich i merowińskich Ksiąg pokutnych) nie ma żadnych podstaw, ani dogmatycznych, ani wychowawczo-religijnych, ani co do zakresu obiektywnej „materia gravis”, ani co do subiektywnej presumpcji popełnienia grzechu ciężkiego, aby hołdować temu rygoryzmowi, który panował w teologii moralnej i w praktyce sakramentu pokuty przynajmniej od czasów potrydenckich aż po dzień dzisiejszy. Taki rygoryzm zarówno w określaniu zakresu materia gravis, jak również w presumpcji, ze wykroczenie przeciw obiektywnej materia gravis oznacza u uczciwego chrześcijanina w mniejszym lub większym stopniu także subiektywne ciężkie przewinienie, nie ma teologicznego uzasadnienia. Presumpcja, że chrześcijanie, którzy w zasadzie prowadzą życie kościelno-chrześcijańskie, mają na sumieniu wiele grzechów ciężkich, a więc podlegających ścisłemu obowiązkowi spowiedzi jest również opinią całkiem pozbawioną podstaw.

Uznałem to za sui generis znak, że akurat trafiłem na fragment poruszający temat, nad którym aktualnie pracuję. Warto zauważyć, że obydwaj kapłani zauważają, że grzechy ciężkie nie są tak powszechne u prowadzących regularne życie sakramentalne katolików, jak się to powszechnie przyjmuje.

Człowiek nietoperz 61/52/2024

Karaluchy 63/52/2024

Czerwone gardło 64/52/2024

Trzeci klucz 66/52/2024

Pentagram 67/52/2024

Wybawiciel 68/52/2024

Pierwszy śnieg 70/52/2024

Pancerne serce 71/52/2024

Upiory 74/52/2024

Policja 77/52/2024

Pragnienie 3/52/2025

Jak już to czyniłem z innymi seriami kryminalnymi, książki Jo Nesbø o Harrym Hole potraktuję łącznie. Nie jest to kompletna seria, bo nie dałem rady dotrwać do końca. Zbyt mroczne, zbyt dużo niepotrzebnych zabójstw (zbędnych dla fabuły, co zawsze w powieści kryminalnej uważałem za wadę). Za plus poczytuję szeroką analizę norweskiego społeczeństwa. Szczególnie ujęły mnie tu wątki religijne. Wspomniane są tu, a nie raz szerzej omówione liczne wspólnoty religijne: Kościół państwowy, misja wewnętrzna, zielonoświątkowcy, Armia Zbawienia, rosyjscy prawosławni, katolicy. Ze znaczących w Norwegii brakuje chyba jedynie kwakrów. Jest nawet parachrześcijański własnowierca przedstawiający się jako mnich i sprowadzający naukę Chrystusa do poświęcenia na rzecz bliźniego. Pojawiają się tu również cziekawe spostrzeżenia socjologiczne, które czasami zapożyczam do swoich blogów. Seria dość równa i mająca wpływ na innych twórców nie tylko w Skandynawii. Dwóch znanych mi polskich pisarzy wyraźnie się tym inspiruje.

****