Kultura Okiem Svetomira

Na łamach Gazety Wyborczej postępowy dominikanin, ojciec Tomasz Dostatni OP opublikował na początku mijającego miesiąca tekst będący polemiką z artykułem Tomasza Terlikowskiego opublikowanym kilka dni wcześniej w Rzeczypospolitej. Zauważyć warto ciekawą manierę publikowania polemik nie w piśmie, w którym ukazał się tekst oryginalny, ale w innym, odmiennym ideowo. Przy tekście nie było wzmianki o odmowie publikacji przez Rzepę, można wiec mniemać, że poruszony wypowiedzią redaktora Terlikowskiego zakonnik pobiegł z polemiką od razu do Gazowni. Cóż go tak wzburzyło? Otóż to, ze Terlikowski ośmielił sie wieszczyć koniec katolicyzmu otwartego i to rychły. To, ze koniec ten w istocie najprawdopodobniej niedługo nastąpi widzi każdy, kto chce widzieć. A nastąpi dzięki Ojcu Świętemu Benedyktowi PP XVI. Mimo medialnego szumu sugerującego pontyfikat kontynuacji, w rzeczywistości obecny papież kontynuuje, ale linię Piusa PP XII i jego poprzedników. Dlatego na powrót zaczynamy żyć w kościele po prostu katolickim, a nie otwartym, posoborowym, postępowym, czy inne dziwactwa.

Natomiast ojciec Dostatni OP sugeruje i nawet próbuje dowieść, że Kościół Katolicki zawsze był, jest i zawsze będzie otwarty. Jako dowodów używa wypowiedzi Pawła PP VI i Jana Pawła PP II. Żadnych starszych nie udało mu sie znaleźć. I nic dziwnego. Gdyby Pius PP X lub XII usłyszeli o „Kościele Otwartym” zakrzyknęli by: Anathema sit! Udowodnił wiec dominikanin nie swoją tezę, ale do niej przeciwną. Kościół Katolicki nie był otwartym od zawsze, a co najwyżej od 44 lat, czyli od wstąpienia Pawła VI na tron piotrowy. Nawet bowiem hołubiony przez posoborowców Jan PP XXIII pod tezami otwartości i dialogu zapominającego o własnej tożsamości by sie nie podpisał. A 44 lata to bardzo nie wiele w porównaniu z dwudziestoma wiekami historii Kościoła. Kościoła, który obecny Namiestnik cierpliwie i powoli oczyszcza z nowinek Pawła VI. Oby mu Bóg dał robić to jak najdłużej. Lamenty modernistów, do których po tym tekście niestety muszę wliczać o. Tomasza nic tu nie zmienią

Etiopia , zwana także Abisynią, jest państwem w północno-wschodniej Afryce, do 1974 cesarstwem (wg niektórych autorów królestwem), a obecnie republiką. Założenie Etiopii przypisuje się królowej Saby (zwanej także królową Sabą), która odwiedzała biblijnego króla Salomona. Z ich związku miał się narodzić Menelik I, którego potomkami są wszyscy późniejsi cesarze Etiopii aż do Hajle Selasje I włącznie. Cesarstwo Etiopskie położone w trudno dostępnych górach, wykształciło w ciągu wielu wieków niepodległej państwowości oryginalną i swoistą kulturę. Jest ona odrębna zarówno od kręgu cywilizacyjnego państw „Afryki Czarnej”, jak też od swoich północnych i wschodnich sąsiadów – Arabów. Świadczy o tym chociażby posiadanie własnego, oryginalnego pisma. Według uczonych pismo rzeczone oparte jest na spółgłoskowym piśmie południowoarabskim i jest dostosowane do wymogów staroetiopskiego języka geez. Za czasów negusa Ezany w IV w. n.e. wprowadzono wyróżnienia dla samogłosek poprzez dodanie znaków diakrytycznych do znaków spółgłoskowych lub przez modyfikację ich podstawowego kształtu. Przypomina to rozwiązania wprowadzone w piśmie hebrajskim. Na metody pisania wpłynęły również wzory greckie i indyjskie. Pismo to składa się aż z 202 znaków i ma obecnie charakter pisma sylabicznego. Nieścisłością byłoby więc mówienie o alfabecie etiopskim. Najstarsze znane zabytki tego pisma – inskrypcje na murach Aksum pochodzą z IV w. Jeśli więc nie brać pod uwagę cywilizacji starożytnego Egiptu, to fakt wykształcenia własnego pisma, jak i posiadania tak dawnych jego zabytków zdecydowanie wyróżnia Etiopię spośród wszystkich innych kultur kontynentu afrykańskiego. Dodać trzeba, że dzieje Etiopii według wspomnianej już przeze mnie wyżej tradycji liczą sobie już około trzydziestu wieków. Nawet jeśli weźmiemy pod uwagę tylko źródła pisane tj. inskrypcje i dokumenty, to i tak dokumentują one istnienie Etiopii od co najmniej tysiąca siedmiuset lat. Domniemywa się, że początek cywilizacji etiopskiej dała kultura arabska przeszczepiona na grunt chrześcijański przez napływające z półwyspu plemiona. W północnej części obecnego kraju powstało niewielkie państwo Aksum. Jego to władca, wspomniany już negus Ezana, sprowadził w IV w. chrześcijaństwo do Etiopii. Państwo to rozszerzało swoje granice stopniowo podbijając ludy ościenne, o czym świadczą wspomniane już wyżej inskrypcje z Aksum. Aksum było związane handlowo i politycznie z państewkami arabskimi. Na niektóre z nich wywierało niemały wpływ. Aksum należało do sojuszników Bizancjum przeciw Persji. Ekspansja islamu we wczesnym średniowieczu odizolowała Etiopię od reszty świata chrześcijańskiego. Straciwszy wpływy na Półwyspie arabskim Aksum rozpoczęło ekspansję na południe rozszerzając chrześcijaństwo i kulturę semicką. Okres VII-XIII w. jest stosunkowo słabo poznany. Od XIII w. panujący zaczęli eksponować swoje pochodzenie od Salomona. W późnym średniowieczu Etiopia prowadziła zwycięskie wojny z muzułmańskimi sąsiadami. W czasach nowożytnych Etiopia dostała się czasowo w orbitę wpływów portugalskich, nie utraciła jednak odrębnego bytu państwowego. Wpływy te ustały w XVII w. wraz z wygnaniem Portugalczyków z kraju. W XIX i XX stuleciu Etiopia miała liczne zatargi z Włochami, które dążyły do podporządkowania sobie tego kraju. Za czasów Mussoliniego Etiopia została przez Włochów zajęta, król włoski ogłosił się jej cesarzem, a negus negesti Hajle Selasje musiał uchodzić z kraju. Powrócił doń w 1941, a w roku 1974 został obalony i uwięziony przez komunizujących rebeliantów, a w rok później prawdopodobnie zamordowany. Władca ten znany również jako Ras Tafari Makonnen jest otaczany boską czcią przez wielu rodaków, a także przez rastafarian całego świata.

Zgodnie ze starożytną tradycją pierwszym wielkim misjonarzem Etiopii był Św. Frumencjusz, który został wyświęcony na biskupa, przez Św. Atanazego, patriarchę aleksandryjskiego. Św. Atanazy był obrońcą ortodoksji chrześcijańskiej w czasie kontrowersji ariańskiej za cesarza Konstancjusza II. Etiopia przyjęła więc chrześcijaństwo w podobnym czasie co Rzym, a nieco później niż Armenia. Frumencjusz i inni koptyjscy misjonarze doprowadzili do nawrócenia wielu Etiopów z negusem na czele. „Przez potęgę Pana niebios, który okazał mi łaskę, Pana , co rządzi na wieki i żaden wróg go nie zwycięża! Aby nie powstał przeciw mnie żaden nieprzyjaciel żaden aby mnie nie ścigał – niech tak się stanie przez potęgę Pana wszechświata” – wyrył w inwokacji do inskrypcji opisującej wyprawę przeciw Nubii Ezana po przyjęciu chrześcijaństwa. Nawrócenie negusa zaważyło poważnie na dziejach i kulturze Etiopii. Stało się jednym z czynników wyodrębniających ją spośród innych kultur Afryki. Chrześcijaństwo stało się wkrótce religią państwową, choć pogaństwo utrzymywało się jeszcze przez dłuższy czas. Niektórzy szukają przyczyn przyjęcia chrześcijaństwa w ekonomicznych i politycznych interesach władców Aksum. Nie wyklucza to, oczywiście możliwości , że interesy owe zbiegły się z postępującą inflacją nowej religii w niższych warstwach społeczeństwa, podobnie jak w krajach ościennych. Pierwszym patriarchą Etiopii został Św. Frumencjusz zwany przez Etiopów Abba Selama – Ojciec Pokoju. Z okresu IV – VI w. datują się kościoły w najważniejszych miastach między Aksum a Morzem Czerwonym.

Ważnym momentem dla rozwoju kościoła etiopskiego była kontrowersja monofizycka. Kościół etiopski przejął doktrynę semimonofizycką podobnie jak wcześniej chrześcijaństwo z Aleksandrii, czyli od kościoła koptyjskiego. Szczególną rolę odegrał tu napływ mnichów syryjskich i egipskich, z których największe znaczenie przypisuje się „dziewięciu świętym”, którzy przybyli do Etiopii około roku 480. Założyli oni pierwsze klasztory i odgrywali dużą rolę w krzewieniu chrześcijaństwa i literatury chrześcijańskiej. Z relacji Kosmy Indikopleutesa wynika, że na początku VI w. całe królestwo Aksum było schrystianizowane, a negus Gebre Meskel (530-544) polecił diakonowi Jaredowi (hymnografowi etiopskiemu) wprowadzić śpiewy liturgiczne w trzech językach – geez, argobba oraz harari. Z tego okresu wywodzi się godność hierarchiczna nybure yd, określająca zarządcę kościoła w państwie Aksum, a po jego upadku katedry Tsyjon w Aksum. Koronował on później cesarzy Etiopii i był ich doradcą. Z IX wieku pochodzi natomiast godność abuny, czyli metropolity, a od uzyskania autokefalii w 1959 patriarchy etiopskiego. W późnym średniowieczu do grona najwyższych dostojników kościoła dołączyli dwaj hierarchowie mnisi mianowani przez negusów. Yczegie, opat Debre Libanos był głową mnichów etiopskich. Akabie seat był opatem Haik i wpływową osobą w Kościele Etiopskim z prawem rozstrzygania sporów religijnych. On też pilnował harmonogramu na dworze cesarskim. Apogeum rozwoju Kościoła nastąpiło w wieku XIV. W wieku XVII Kościół wszedł przejściowo w unię z Rzymem. Unia ta była krótkotrwała spowodowała jednak rozłam w kościele, trwający do wieku XIX. Od tego czasu podejmowano próby uniezależnienia się od Aleksandrii. Od kilku bowiem wieków godność abuny piastowali koptowie wyświęcani przez papieża Egiptu i Afryki. Od lat trzydziestych XX wieku godności biskupów diecezjalnych obejmowali Etipowie. W 1937 synod kościoła wybrał abuną etiopa Abrahama, wyboru tego jednak nie uznała Aleksandria. Papież Afryki przyznał Etiopii autokefalię w 1959 roku pod pewnymi wszakże warunkami. Papież zachował honorowy prymat nad abuną. Abunę wybiera synod etiopski, ale intronizuje papież. Biskupi etiopscy są zobowiązani do udziału w wyborze papieża i synodzie koptyjskim. Do arbitrażu papieskiego odwoływano się między innymi przy oddzielaniu kościoła erytrejskiego od etiopskiego. Trzeba też wspomnieć, że niezależnie od Kościoła Etiopskiego istnieje w tym kraju od XVII wieku kościół katolicki obrządku etiopskiego podporządkowany Rzymowi.

Obrzędy liturgiczne Kościoła Etiopskiego zostały ukształtowane w wyniku akomodacji liturgii aleksandryjskiej, a w mniejszym stopniu syryjskiej, bizantyńskiej i jerozolimskiej. Silne są też wpływy judaizmu i rodzimej kultury afrykańskiej. Liturgia ma charakter wybitnie maryjny. Elementy judaistyczne uwidaczniają się zwłaszcza w budownictwie sakralnym, oraz w praktykach religijnych i dyscyplinie kościelnej (święcenie szabatu obok niedzieli, ablucje, zakaz spożywania pokarmów nieczystych). Ryt eucharystii w zasadzie pokrywa się z koptyjskim i obejmuje:

1.Uroczyste przygotowanie i wniesienie darów ofiarnych (chleb przaśny oraz sok z wysuszonych i zamoczonych winogron

2.Ich ofiarowanie

3.Mszę katechumenów obejmującą: ektenie, absolucję, okadzenie, cztery czytania oraz Trishagion trynitarny.

4.Anaforę ( spośród co najmniej czternastu anafor najczęściej używana jest tak zwana Liturgia Dwunastu Apostołów, będąca rozszerzonym przekładem Tradycji Apostolskiej Hipolita Rzymskiego z III w. n. e. ). Anafory etiopskie charakteryzują się wysokimi walorami poetyckimi i podobne są do hymnów. Cechuje je ponadto rozbieżność w strukturze wyrażająca się tym, że niektóre z nich jak maryjna i św. Grzegorza nie mają epiklezy, czy jak św. Jakuba z Sarug słów ustanowienia. Inne zaś zawierają dwie epiklezy, lub tak zwaną epiklezę Logosa.

5. Komunię pod dwiema postaciami. Pierwszej komunii udziela się łącznie ze chrztem, pod postacią wina, przy czym dorosłym neofitom zgodnie ze starożytną, nie wyjaśnioną tradycją, podaje się nadto mieszaninę mleka i miodu. Eucharystię przechowuje się, a także roznosi chorym.

6.Obrzęd rozesłania wiernych i zakończenia liturgii w formie dialogowanej modlitwy dziękczynnej.

W sposobie sprawowania sakramentów ujawnia się najbardziej oryginalność rytu etiopskiego:

Chrztu udziela się chłopcom w czterdziestym, a dziewczętom w osiemdziesiątym dniu po urodzeniu przez potrójne zanurzenie w wodzie i odnawia się go co roku w święto Objawienia Pańskiego przez zanurzenie w rzece(wierni na czele z duchownymi). Zachowano też obrzezanie w ósmym dniu życia.

Bierzmowania, które pierwotnie przyjmowano razem ze chrztem zaniechano w XVII w. ze względu na brak oliwy stanowiącej materię tego sakramentu

Pokutę w formie spowiedzi prywatnej odprawia się w niebezpieczeństwie śmierci lub w przypadku bardzo ciężkich grzechów

Chorych namaszcza się rzadko, lecz bardzo uroczyście

Święceń kapłaństwa, obejmującego trzy stopnie hierarchiczne – diakonatu, prezbiteriatu i episkopatu, udziela biskup, a konsekracji biskupa dokonuje zwyczajowo abuna. Charakterystyczne jest też, że spośród wielkiej liczby duchownych (około 1 ogółu ochrzczonych mężczyzn) tylko niewielu sprawuje funkcje liturgiczne.

Małżeństwa udziela się podczas mszy, a jego ryt obejmuje poświęcenie szat i darów narzeczonej, umowę małżeńską, nałożenie obrączek, namaszczenie i nałożenie szat. , włożenie koron oraz udzielenie komunii pod osłoną czerwonego parasola.

Liturgia godzin kanonicznych inspirowana przez zwyczaje klasztorów egipskich obejmuje siedem godzin na które składają się psalmy, hymny oraz modlitwy (tropariony pochodzenia bizantyńskiego). Sprawuje się ją w formie śpiewanej nie tylko w klasztorach, ale również w kościołach parafialnych z udziałem wiernych. W tym ostatnim przypadku przewodniczą jej niżsi duchowni zwani debterami. Rok liturgiczny zbliżony jest w strukturze do roku Koptów, charakteryzuje się przy tym dużą liczbą dni świątecznych ( około 220). Są to święta Pańskie (Wielkanoc trwa cały tydzień), maryjne, patriarchów i proroków, apostołów i uczniów Pańskich, świętych kościoła etiopskiego, archaniołów, a także 24 starców z Apokalipsy. Szczególnym kultem cieszą się: Św. Michał archanioł, Św. Frumencjusz i Św. Tekle Hajmanot. Określone dni miesiąca są stałymi obchodami. Siódmy dzień każdego miesiąca jest poświęcony Trójcy Świętej, dwunasty Michałowi archaniołowi, dwudziesty pierwszy Matce Bożej , dwudziesty dziewiąty Narodzeniu Chrystusa. O popularności kultu Matki Bożej świadczą poświęcone jej: Anafora, hymny (zebrane w „Weddase Mariam”), modlitwy (czytane zwłaszcza podczas świątecznych liturgii oraz liczne święta (33), a także zwyczaj częstego nadawania imienia Maria, obrazy w domach i przypisywany jej tytuł Królowej Etiopii. Językiem liturgicznym jest geez – starożytny język semicki używany w dawnym Aksum. Geez wyszedł z użycia w mowie w X, a w piśmie w XIX wieku. W liturgii wielkich świąt zachowały się nieliczne formuły greckie. Od XX wieku zaczęto wprowadzać czytania we współczesnym języku amharskim. Świątynia niekiedy ma kształt bazyliki na planie prostokąta lub krzyża. Typową jednak jej formą jest okrągła lub ośmiokątna budowla, której wnętrze, przyozdobione przedstawieniami Chrystusa i świętych, oraz scen biblijnych (freski lub malowidła na płótnie często naklejane na ścianę) dzieli się na trzy części wyznaczane przez trzy koncentryczne kręgi. Część centralna stanowi zarezerwowane dla kapłanów sanktuarium. W niej znajduje się ołtarz. Część pośrednia służy kantorom i przystępującym w danym dniu do komunii. Część zewnętrzna zaś reszcie uczestników liturgii. Szaty liturgiczne są bardzo bogato haftowane, a sprzęt i naczynia przyozdabiane klejnotami. Z ksiąg kościelnych za najbardziej popularny uchodzi etiopski synaksarion, będący XIV-wiecznym przekładem koptyjskiego, wzbogaconym o lokalne tradycje. Zawiera on życiorysy świętych przeplatane legendami, obfitującym i w cudowności. Stanowi on źródło czytań liturgicznych i uważany jest za podstawowe dzieło literatury etiopskiej. Śpiew i muzyka w obrządku etiopskim odbiegają od śpiewu i muzyki innych kościo0łow chrześcijańskich. Ryt ten cechuje bogactwo hymnów pochodzenia rodzinnego i muzyka instrumentalna służąca podtrzymaniu rytmu śpiewów liturgicznych. Obrzędowość ludowa, związana głownie z procesjami i widowiskami urządzanymi z okazji wielkich uroczystości nawiązuje do zwyczajów semickich i wyraża się w tańcach debterów, rytmicznym klaskaniu i poruszaniu się zgromadzonych oraz uderzaniu w wielkie bębny.

Zasady doktrynalne, duchowość i organizacje kościoła przejęli Etiopowie od Koptów. Jednak wiele elementów zostało rozwiniętych na gruncie etiopskim i wzbogaconych elementami judaistycznymi, oraz rodzimymi afrykańskimi, które nadają kościołowi etiopskiemu specyficzny charakter. Etiopski kanon Pisma Świętego, ukształtowany ostatecznie w XIV wieku obejmuje 81 ksiąg, ponieważ poza pismami proto- i deuterokanonicznymi uważa za natchnione Księgę Jubileuszów, Księgę Henocha, III i IV Księgę Ezdrasza, III Księgę Machabejską, Wniebowzięcie Izajasza, testament Panna naszego Jezusa Chrystusa, 4 księgi Sinodos, didaskalia apostolskie i Pseudoklementyny i darzy je taką samą czcią jak Biblię. Kościół etiopski, zgodnie z tradycja przedchalcedońską w trynitologii przyjmuje doktrynę o trzech osobach boskich, zaznaczając, że Duch Święty pochodzi od Ojca i bierze od Syna. Chrystologia formalnie skierowana ku monofizytyzmowi jest zgodna z poglądami Cyryla Aleksandryjskiego o dwóch naturach i jednej osobie w Chrystusie. W ślad za wspomnianym Cyrylem kościoły ormiański , syryjski, koptyjski i etiopski zawsze dopuszczały, ze Chrystus jest z dwóch natur ek duo fusewn, lecz, że z powodu doskonałej jedności tych dwóch natur, należy uznać tylko „jedną wcielona naturę Słowa Bożego”, mia fusiz tou Qeou Logou sesarkwmenh. To doskonałe zjednoczenie dwóch natur w jednej jedynej naturze dokonało się jednak „bez konfuzji, pomieszania, ani przemiany” boskości i człowieczeństwa ( wyznanie wiary mszy koptyjskiej). Zjednoczenie to nie dokonało się ze szkodą dla elementu ludzkiego: Chrystus jest w pełni człowiekiem cieszącym się rozumną duszą. Kościół etiopski przeciwstawia się uchwałom Soboru Chalcedońskiego z obawy przed nestorianizmem. Monofizytyzm realny potępiono n synodzie za panowania cesarza Beyde Mariama (1468-78). W tekstach liturgicznych przejawia się przekonanie o dwóch naturach w Jezusie Chrystusie. Próby zawarcia unii z kościołem zachodnim, a zwłaszcza dyskusje z jezuitami w latach dwudziestych siedemnastego stulecia na temat sposobu połączenia dwóch natur w Chrystusie wywołały długotrwały spór , który się toczył ze zmiennym szczęściem do końca XIX wieku. . Istniały dwa zasadnicze odłamy. Mnisi z Szeua, skupieni wokół klasztoru Debre Libanos tworzyli odłam teuahdo, głosząc, że Chrystus jest Synem Bożym dzięki złączeniu dwóch natur w unii hipostatycznej. Mnisi z prowincji Godżam skupieni wokół klasztoru Debre Uerk i prowincji Tigre tworzący odłam kybat podkreślali udział Ducha Świętego w dziele wcielenia Chrystusa, utrzymując, że po przebóstwieniu jego człowieczeństwa przez namaszczenie Ducha Świętego stał się Jezus-człowiek Synem Bożym.

Odnośnie kultu maryjnego istniały także różnice między tymi dwoma szkołami. Szkoła teuahdo nauczała, że Maryi przysługuje kult chwały i błogosławieństwa (Hiperdulia), a Chrystusowi kult adoracji (latria) Szkoła kybat broniła zaś pogańskich form ubóstwiania Maryi, której ich zdaniem należała się taka sama cześć jak Jezusowi Chrystusowi. Angelologia etiopska ma charakter judeochrześcijański. Zawiera zatem szczegółowe informacje o walce dobra ze złem, przypisywanie imion aniołom dobrym i złym itd. Religijność etiopska ma charakter wybitnie ludowy. Szczególnie rozpowszechnione są zewnętrzne formy kultu – procesje i pielgrzymki, miedzy innymi do sanktuariów Lalibeli, kult krzyża i obrazów. Duży wpływ wywierają liczne klasztory, a monastyczne praktyki postne przeniknęły do powszechnej praktyki, stąd wiernych zobowiązuje się do zachowania postu przez 250 dni w roku. Wśród wiernych popularne są praktyki magiczne, miedzy innymi specjalne zaklęcia przeciw demonom i chorobom.

  Uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (15 sierpnia) jest największym i prawdopodobnie również najstarszym świętem maryjnym chrześcijaństwa. O zabraniu Matki Bożej z ciałem i duszą do nieba milczy Nowy Testament, wypowiadają się na ten temat jedynie apokryfy datowane na IV wiek po Chrystusie i ustna tradycja. Uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny pojawiła się w IV lub V stuleciu, a upowszechniła w VII. Jest powszechna od tego czasu – tak we wschodnim, jak i zachodnim Kościele. W prawosławiu Wniebowzięcie nazywane jest Zaśnięciem (Uspienje, Koimesis). Uważa się, że wniebowzięcia dostąpiła Maryja pierwej umarłszy (zasnąwszy). Na Zachodzie utrzymuje się, iż nastąpiło to za jej życia. W obydwu tradycjach Wniebowzięcie jest obchodzone bardzo uroczyście, zarówno w religijności oficjalnej jak i ludowej. Przez wiele stuleci nie było ujmowane w ramy dogmatyczne.

Dopiero w XX wieku  Pius XII ogłosił dogmat o Wniebowzięciu NMP. Ten akt był ukoronowaniem rozwoju doktryny o Wniebowzięciu w teologii katolickiej. Stał się jednak przeszkodą w dialogu z prawosławiem. Droga do ogłoszenia dogmatu nie była prosta. Od średniowiecza Wniebowzięcie skupiało zainteresowanie teologów, choć nie tak wielkie jak Niepokalane Poczęcie (również późno ujęte w dogmat). Założenia teologii assumpcjonistycznej przyszły na Zachód ze Wschodu. Spośród słynnych teologów łacińskich podejmowali problem między innymi Grzegorz z Tours, Piotr Jan Olivi, Jan Gerson czy Bernardyn ze Sieny. Oprócz teologów Wniebowzięcie fascynowało także artystów. W sztuce romańskiej i gotyckiej dominowała bizantyjska formuła Zaśnięcia. Możemy ją zobaczyć między innymi na skrzydle ołtarza bazyliki NMP w Gdańsku. Na ziemiach polskich tę formułę popularyzowała przede wszystkim sztuka rusko – bizantyjska, ciesząca się sporym uznaniem i protekcją pierwszych Jagiellonów. Do przykładów tej szkoły należą polichromie w Lublinie i w Krakowie. W XV w. z Zaśnięciem coraz częściej łączy się koronacja, jak na przykład w słynnym ołtarzu Wita Stwosza w kościele mariackim w Krakowie. W okresie renesansu koronacji dokonuje cała Trójca, a w baroku motyw Wniebowzięcia wzorowany jest na Wniebowstąpieniu Chrystusa.

 Przedstawienia plastyczne są pomostem między dyskursem teologicznym a religijnością ludową. Do niej należą pieśni religijne o tematyce assumpcjonistycznej. Notuje się je w Polsce już w XV stuleciu: Jusz syą angely vyeszyelą, bo Maria w nyebo gydzye […]. Day bychom czyebye wydzyely a w nyebeszyech przebywali. Inny przykład z tego samego okresu: O Maria, rzecnycko lucka, S dussąs, s cyalem w nyebo wzyęta, Od Synas wyelce uccona Y na prawycy posadzona. Wniebowzięcie szybko uzyskało wysoką rangę w kalendarzu ludowym, także dzięki powiązaniu z dożynkami. Takie powiązanie pojawia się w świecie chrześcijańskim bardzo wcześnie: najpierw w Syrii, Arabii i Armenii, a od IX w. na Zachodzie. W Polsce dowodem tego związku jest przysłowie: A na Wniebowzięcie pokończone żęcie. Ta stara forma przysłowia później ulegała modyfikacji wraz z popularyzacją zbóż jarych i wydłużaniem żniw: Na Marii Wniebowzięcie najprzedniejsze żęcie. Do Marii Wniebowzięcia miej w stodole połowę mienia. Te dwie formy pochodzą z cieszyńskiego, z XIX w. Tak więc z czasem i dożynki oddalały się od Wniebowzięcia, powoli przesuwając się ku terminom wrześniowym. Pozostałością po sierpniowych dożynkach jest święcenie w tym dniu gdzieniegdzie małych wianków z czterech zbóż, które to wianki nawiązują do znacznie bogatszych wieńców dożynkowych. W religijności ludowej – zarówno katolickiej jak i prawosławnej – uroczystość Wniebowzięcia to jednak przede wszystkim świecenie ziół – także warzyw, owoców i kłosów zboża. Zwyczaj ten znany był już w niektórych krajach  Europy w IX w., jeśli chodzi o zboża, a od XIII w. w odniesieniu do ziół.

W Polsce, właśnie z racji święcenia ziół, uroczystość Wniebowzięcia znana jest powszechnie jako dzień Matki Boskiej Zielnej. Święcenie ziół 15 sierpnia, w uroczystość Wniebowzięcia, ma potrójne objaśnienie: teologiczne, legendarne i praktyczne. Teologicznie, zioła są powiązane z Matką Bożą poprzez walor zieloności (łac. viriditas), który przez teologów średniowiecznych był wiązany z dziewictwem. Pełna zieloności w swym dziewictwie Matka Boża stawała się naturalna opiekunką również pełnych zieloności ziół. A przecież Matka Boża jest również Uzdrowieniem Chorych (Salus Infirmorum). Wielka uroczystość Uzdrowicielki jest więc najlepszym dniem dla święcenia uzdrawiających ziół. Takie praktyczne aspekty mariologii najłatwiej przenikały do religijności ludowej. Ale prosty lud, dla wytłumaczenia sobie przyczyn święcenia ziół w tym dniu, raczej nie przeprowadzał takich wywodów jak powyższy. Znacznie częściej sięgał do legendy, zgodnie z którą po otwarciu grobu Maryi, znaleziono w nim zamiast jej ciała świeże zioła i kwiaty, co miało zapoczątkować zwyczaj ich święcenia. Trzecie objaśnienie jest praktyczne, utylitarne. Połowa sierpnia jest takim okresem, kiedy dla większości ziół kończy się okres zbioru. Ma to, jak wiemy, uzasadnienie naukowe, gdyż w roślinach zielnych największe stężenie substancji leczniczych występuje zazwyczaj podczas kwitnienia. Większość zaś ziół w sierpniu bądź kwitnienie kończy, bądź już jest przekwitnięta.

Wszystkie przytoczone objaśnienia nie wykluczają się, raczej się uzupełniają. Święcenie ziół i innych płodów ziemi 15 sierpnia jest zwyczajem rozpowszechnionym w całym chrześcijańskim świecie. W naszym kraju jest jednym z najwyrazistszych punktów ludowego kalendarza obrzędowego. W niektórych regionach obchody święta zaczynają się już 14 sierpnia wieczorem. Organizuje się wtedy nabożeństwo o charakterze procesyjnym, zwane „pogrzebem Matki Boskiej”.

Święcenie ziół – zarówno u katolików jak i u prawosławnych – odbywa się zasadniczo podczas Mszy św., w sam dzień uroczystości 15 sierpnia. Zwyczaj ten, na przykładzie ziemi krakowskiej, tak opisuje Oskar Kolberg: W święto Wniebowzięcia NP, czyli Matki Boskiej Zielnej, każda gospodyni znosi do kościoła snopki ziół ogrodowych i polnych podówczas kwitnących: maku, piwonii, szałwii, macierzanki, wrotyczu, kopru, kminku, prosa tureckiego, końskiego szczawiu, ziela świętojańskiego, marony, lulku, bożego drzewka, rozmarynu, mięty, melissy, kwiatów większych np. georginii, dzwonków itd., używanych dla bydła, ze szczerą wiarą, że poświęcenie przez kapłana powiększa ich moc uzdrawiającą i zachowawczą. Gdy natłok gospodyń z temi snopeczkami jest wielkim, kapłan wychodzi przed nabożeństwem na cmentarz kościelny, gdzie kobiety klęczą uszykowane, trzymając każda swój snopeczek, a odmówiwszy modlitwę i pokropiwszy zioła święconą wodą, wraca do kościoła. Zioła te przechowują się w chacie na siostrzanie, na oknie, za obrazami itd. Garść z nich wrzuca się następnie, w miarę potrzeby, do gotującej się w garnku wody, którą po przestygnięciu lub doprawieniu zimną wodą, wraz z dorzuceniem otręb pszennych lub ospy jęczmiennej, daje się bydłu pić przez kilka dni, mianowicie krowom po ich ocieleniu. Tak więc, wedle świadectwa Kolberga, w XIX-wiecznej Małopolsce zioła te miały „weterynaryjne” zastosowanie. Nie zawsze jednak i nie wszędzie tak było. Na Górnym Śląsku, jak to wynika między innymi z badań Jerzego Pośpiecha, święcono zioła zarówno dla zwierząt jak i dla ludzi:

Do najczęściej spotykanych przy święceniu gatunków należały: piołun (na niedomagania żołądka), krwawnik (przy blednicy), krwawnica leśna (dla krów przeciwko stwardnieniu wymion), wrotycz (przeciw „robakom i glistom”), dziurawiec (na „oczyszczenie krwi”, owrzodzenia i rany), starzec leśny (na bóle żołądkowe), rumianek (na ból zębów), bratki polne (na bóle brzucha u dzieci) i miętę (na żołądek i ból zębów).

Do bukietu ziół dodawano również inne rośliny, takie jak zboża, marchew czy jabłka, co można uznać za reminiscencję dawnego, dożynkowego charakteru uroczystości. Inną pozostałością zwyczajów dożynkowych w obchodach Wniebowzięcia jest święcenie wianków. Górale beskidzcy wiją je z poleju, czyścicy, macierzanki, mięty, jałowca, borówki, poziomki, jeżyny i polnych kwiatów. Poświęcone zioła to nie tylko lekarstwo. Służyć one miały również jako ochrona przeciwko gradowi i piorunom. W czasie burzy kładziono je na oknie obok zapalonej gromnicy.

Wniebowzięcie NMP to nie tylko święcenie ziół. Jest to również, od XIV w., tytuł kościołów maryjnych w Polsce. W związku z tym w samą uroczystość, lub w następującą po niej niedzielę, w licznych świątyniach odbywają się odpusty, często połączone z jarmarkami. W dawniejszych czasach na takich jarmarkach pojawiali się różni zielarze i medycy. Pisze Zbigniew Kuchowicz: Tegoż roku [1707] na jarmark żywiecki, na niedzielę pierwszą po Wniebowzięciu Panny Maryiej, doktor z Śląska do Żywca przyjechał, przyniósłszy na wielbłądzie lekarstwa swoje i obrazy uleczonych ludzi. Na rynku jawnie swoje umiejętności głosił i lekarstwa przez tłomacza prezentował, przy tym zęby bez boleści wielom wyrywał...

Dzień 15 sierpnia i dni sąsiednie są okresem szczególnie nasilonego ruchu pielgrzymkowego. W tym dniu obchodzone są uroczyste odpusty w wielu znanych sanktuariach, takich jak częstochowska Jasna Góra, Góra Św. Anny czy Kalwaria Zebrzydowska. Pielgrzymki kończące się w ten dzień, lub w dni sąsiednie, należą do najbardziej rozpowszechnionych przejawów religijności ludowej w naszym kraju. Oskar Kolberg pisze o pielgrzymkach do Kalwarii Zebrzydowskiej: Raz do roku, to jest na dzień 15 sierpnia, pobożne tłumy ludu z Galicji, Węgier, Czech, Morawii i Szląska, mianowicie zaś mieszkańcy Karpat, zgromadzają się pod świętymi chorągwiami, łączą się w kompanie i odwiedzają górę Kalwarię (pod Lanckoroną) wsławioną cudami Matki Boskiej. Święcenie ziół jest obrzędem, który obecnie należy do powszechnie i spontanicznie praktykowanych przez lud Boży. W poprzednich stuleciach był on silnie propagowany przez Kościół, aby wyprzeć z ludowej religijności wszelkie praktyki magicznego stosowania Eucharystii czy relikwii. Kościół był świadom, iż nie jest możliwa całkowita likwidacja praktyk na pograniczu religii i magii, skupił się więc na trosce o to, by stały one możliwie daleko od największych świętości chrześcijaństwa. Naturalne było okadzanie krów święconymi ziołami, ale nie bluźniercze podawanie im Chleba Eucharystycznego. Obecny kształt uroczystości Matki Boskiej Zielnej jest być może swoistym kompromisem między wpływami ludowymi, o proweniencji jeszcze pogańskiej, dążącymi do zapewnienia sobie potężnych środków magicznych, a staraniami władzy kościelnej, by formy kultu nie kłóciły się z istotą wiary.

Czytając prasowe komentarze po ogłoszeniu przez Ojca Świętego uwolnienia Mszy Trydenckiej można odnieść wrażenie, ze większość wypowiadających sie w tych tekstach księży może i odprawiałaby taka mszę, ale na przeszkodzie stoją im rozmaite trudności: brak mszału, starego ołtarza, szat liturgicznych oraz słaba znajomość łaciny. Jeśli tylko te rzeczy oddzielają licznych kapłanów od celebracji nadzwyczajnej formy rytu rzymskiego, to spieszę poinformować, że są to trudności łatwe do pokonania. Poniżej przedstawię możliwe sposoby radzenia sobie z nimi

Mszał

To chyba największa trudność. Aby odprawiać Mszę Trydencką zgodnie z obowiązującym prawem kościelnym trzeba dysponować Mszałem Rzymskim zgodnym z edycją typiczną z 1962 roku. Nie jest to jednak aż takie trudne, jakby sie na pozór wydawało. Po pierwsze, wbrew powszechnym opiniom, mszał 1962 był wielokrotnie wznawiany przez środowiska tradycjonalistyczne na zachodzie. Można więc w internecie nabyć nowy, śliczny egzemplarz. Niestety jest to spory wydatek. Mszały ołtarzowe kosztują w przeliczeniu na naszą walutę około 1000 złotych ( z dostawą licząc).

Znacznie tańsze są małe mszaliki przeznaczone zasadniczo dla wiernych.

Jeśli dla kogoś jest to zbyt duży wydatek, można pomyśleć o mszale używanym. Można taki kupić na przykład na aukcjach internetowych. Jeśli nie uda się znaleźć akurat wydania z 1962 można posłużyć sie wcześniejszym i samodzielnie nanieść poprawki. Taką praktykę stosowano w Kościele przez stulecia. Gdy zdobędzie się mszał, wszystko inne powinno juz pójść łatwo.

Łacina

Aby odprawiać Stara Mszę nie trzeba biegle znać łaciny w mowie i piśmie. Absolutnym minimum jest umiejętność płynnego, poprawnego czytania w tym języku, a tę każdy ksiądz z łatwością opanuje, a prawie każdy już ją posiada. Oczywiście, lepiej, aby kapłan zrozumiał to, co mówi, ale zrozumienie będzie się poprawiać z każdym odprawieniem. Przypominam też, że kazanie zawsze jest, a czytania mogą być w językach narodowych. Samego sposobu odprawiania można nauczyć się w kilka dni. Najlepiej skorzystać z pomocy księży bieglejszych w tej sztuce. Łatwo można się z nimi skontaktować za pośrednictwem internetu.

Ołtarz

Oczywista rzeczą jest, że dla starej Mszy budowane były wielkie ołtarze przy ścianach kościołów, nowe zaś w kształcie stołu, służą zasadniczo do Mszy Pawła VI. W większości starych kościołów nie ma problemu ze znalezieniem miejsca do celebracji formy nadzwyczajnej. Jeśli bowiem nawet ołtarz główny został przebudowany lub rozebrany, to zastały najczęściej nietknięte ołtarze boczne, przy których również można sprawować Najświętszą Ofiarę. Nieco gorsza sytuacja jest w świątyniach nowych. Jeśli jednak ołtarz główny w takowej ma kamienna mensę i wbudowane relikwie oraz jest tak ustawiony, ze można swobodnie stać przed nim, to nie ma przeszkód, aby przy takim właśnie ołtarzu sprawować Mszę Trydencką.

Należy jednak pamiętać o przykryciu go trzema obrusami, ustawieniu centralnie krucyfiksu, pasyjką w stronę celebransa, oraz sześciu świec w świecznikach.

Szaty liturgiczne

Tu problem jest chyba najmniejszy. Starych ornatów i manipularzy zostało jeszcze wiele po kościołach. Stare szaty można tez kupić na aukcjach internetowych i w firmach sprowadzających z zachodu odzież używaną. W sklepach internetowych i to nie tylko zagranicznych można kupić współcześnie wykonane szaty starego stylu. Można też od biedy sprawować starą Mszę w nowym ornacie, który jest w końcu formą tradycyjnego ornatu gotyckiego, trzeba jednak pamiętać o:

-użyciu biretu i manipularza

-założeniu stuły na krzyż

-obligatoryjnym, a nie fakultatywnym używaniu humerału.

Jak wiec widać odprawić Mszę Trydencką może praktycznie każdy ksiądz i w praktycznie każdej świątyni. Trudności techniczne są łatwe do pokonania. Jeśli tylko kapłan ma wole odprawiania starej Mszy to bez problemu może tego dokonać. Oczywiście, po 14 września, kiedy to wejdzie w życie motu proprio Summorum Pontificium.

Po ogłoszeniu przez Ojca Świętego Benedykta XVI motu proprio uwalniającego Mszę Trydencką przez prasę przelała sie fala publikacji na ten temat. Nie ma chyba w naszym kraju dziennika, ani tygodnika, który by o tym nie pisał.

Większość tych tekstów zawierała mniejsze lub większe błędy, zwłaszcza w charakterystyce starej Mszy. Trzeba jednak polskim dziennikarzom przyznać, że dokument papieski interpretowali zazwyczaj poprawnie. Z jednym wszelako niechlubnym wyjątkiem. Zacny niegdyś tygodnik Przekrój opublikował tekst podpisany jedynie trzema literami LUC, który zawiera więcej błędów niż zdań. Często bowiem ma po dwa grube błędy w zdaniu. Takie curiosum zasługuje na przytoczenie w całości, żeby dziennikarze wiedzieli jak nie należy pisać. Oto on:

Benedykt XVI zezwolił na odprawianie mszy świętej według rytu trydenckiego. Ten gest pozwoli Kościołowi odzyskać 300 tysięcy wiernych.

Już za dwa miesiące katolicy mogą przeżyć szok podczas niedzielnej mszy świętej. Ksiądz może przez całą mszę stać odwrócony do nich plecami i odprawić całe nabożeństwo w niezrozumiałej łacinie. Może, ale nie musi i raczej nie odprawi mszy trydenckiej – przeciętny ksiądz za słabo zna łacinę, poza tym trudno wyobrazić sobie skuteczniejszy sposób na przepędzenie wiernych. Msza w rycie trydenckim została zakazana po reformach Soboru Watykańskiego II. Na jej odprawianie za zgodą biskupa zgodził się Jan Paweł II. Teraz Benedykt XVI, który jest krytycznie nastawiony do wszelkich nowinek w Kościele, zezwolił wszystkim księżom na odprawianie mszy trydenckiej.

Krytycy twierdzą, że to odwrót od nauczania posoborowego. Odejście od łaciny i celebry przodem do ołtarza miało zbliżyć wiernych do liturgii nie tylko przez używanie języków narodowych, ale także przez dialog między księdzem i wiernymi. Znawcy Kościoła uspokajają jednak, że decyzja papieża niewiele zmieni, a księża nie zaczną masowo odprawiać mszy po łacinie, również dlatego, że znają ją zbyt słabo. Cel tej decyzji jest kościelno-polityczny.

Przywrócenie rytu trydenckiego to gest w stronę Bractwa Świętego Piusa X, czyli lefebrystów, którzy wystąpili z Kościoła w proteście przeciw reformom Soboru Watykańskiego II. Przywrócenie rytu trydenckiego ma skłonić 300-tysięczne bractwo do powrotu na łono Kościoła powszechnego.

Wszystkich jego błędów wymieniać nie będę, ograniczę się do najpoważniejszych.

Ksiądz może przez całą mszę stać odwrócony do nich plecami i odprawić całe nabożeństwo w niezrozumiałej łacinie.

W rzeczywistości we Mszy Trydenckiej ksiądz wielokrotnie odwraca się w kierunku wiernych, a czytania i kazanie zazwyczaj są w językach narodowych. Do tego dochodzą wyjątki, takie jak odprawiana w Chorwacji i w mniejszym zakresie w Czechach Msza Głagolicka odprawiana w języku starocerkiewnosłowiańskim. Nie mówię już o tym, że w kulturze europejskiej tylko dla totalnego nieuka łacina jest całkowicie niezrozumiała.

Może, ale nie musi i raczej nie odprawi mszy trydenckiej – przeciętny ksiądz za słabo zna łacinę, poza tym trudno wyobrazić sobie skuteczniejszy sposób na przepędzenie wiernych.

Do odprawienia Mszy Trydenckiej nie trzeba biegle znać łaciny, wystarczy znać łacińska wymowę i płynnie czytać w tym języku, a przeciętny ksiądz może sie tego sposobu odprawiania nauczyć w kilka dni. Co do przepędzenia wiernych to sprawa jest bardziej skomplikowana. Po blisko czterech dekadach od reformy liturgicznej na pewno wiele osób jest przywiązanych do nowej formy rytu. Myślę że właśnie ze względu na takie osoby i ich duchowe dobro, Ojciec Święty nie zezwolił na odprawianie w starej formie rytu wszystkich Mszy niedzielnych w normalnej parafii i ograniczył liczbę tych celebracji w dni niedzielne i świąteczne do jednej. Nie mniejsza jest jednak grupa tych, dla których Msza Trydencka jest z różnych względów atrakcyjna i ci będą wybierać kościoły i parafie, w których będzie sprawowana. Chodzi tu nie tylko o tradycjonalistów, których jest na świecie kilka milionów, i dla których motywacja tego wyboru będzie ściśle religijna, ale także o wielokrotnie większą rzeszę estetów, którzy wybiorą Stara Mszę bo jest ona dużo piękniejsza, zwłaszcza jeśli towarzyszy jej chorał gregoriański. Największa zaś będzie grupa tych, którym sprawa rytu i łaciny jest kompletnie obojętna „byle tylko kazanie było po polsku”.

Msza w rycie trydenckim została zakazana po reformach Soboru Watykańskiego II.

Msza Trydencka nigdy nie została zakazana, co potwierdził Ojciec Święty w tekście Motu Proprio. Jej faktyczne odsunięcie nie było też skutkiem reform Soboru Watykańskiego II, który zalecał zachowanie starej liturgii z kosmetycznymi tylko zmianami (upowszechnienie czytań w językach narodowych i wprowadzenie Modlitwy Wiernych) i języka łacińskiego jako dominującego, ale suwerennej decyzji Papieża Pawła VI z 1969. On to wprowadził nową liturgię, stworzoną od podstaw przez zespół ekspertów pod kierunkiem abp. Hannibala Bugniniego. Wbrew powszechnemu mniemaniu reforma ta nie ma bezpośrednich związków z Soborem.

Przywrócenie rytu trydenckiego to gest w stronę Bractwa Świętego Piusa X, czyli lefebrystów, którzy wystąpili z Kościoła w proteście przeciw reformom Soboru Watykańskiego II. Przywrócenie rytu trydenckiego ma skłonić 300-tysięczne bractwo do powrotu na łono Kościoła powszechnego.

Wiele wskazuje na to, że Ojcu Świętemu przyświecały dużo szersze motywacje niż tylko gest w kierunku FSSPX. Chodzi przede wszystkim o ubogacenie wielkich rzesz wiernych skarbami starej liturgii. Bractwo oczywiście nie wystąpiło z Kościoła. Trwa jedynie w stanie pewnego nieposłuszeństwa wobec Papieża, ale ten stan nie wyczerpuje znamion schizmy. Nie jest też trzystutysięczne. Liczy około pięciuset kapłanów i to oni, wraz z mniej licznymi klerykami i braćmi zakonnymi są w sensie ścisłym jego członkami. Zaś liczba wiernych świeckich współpracujących z Bractwem waha sie między 500 tys. a milionem dusz.

Przekrój nie tylko za czasów krakowskich, ale nawet za rządów redaktora Najsztuba był tygodnikiem opinii skierowanym do lepiej wykształconego, a w związku z tym bardziej wymagającego czytelnika niż jego bezpośredni konkurenci. Niestety od kilku lat to sie zmienia. Pismo ewoluuje w stronę kolorowych tygodników typu Życie na gorąco, w których zdjęcia i sensacyjny temat są ważniejsze od dobrze napisanego tekstu. Takie bowiem produkcje dziennikarskie jak powyższa urągają wszelkim zasadom sztuki publicystycznej. Nie wymagam od dziennikarzy prasy niespecjalistycznej wiedzy liturgicznej. Jednak przeczytać ze zrozumieniem tekst dokumentu o którym pisze, każdy autor powinien. Jeśli dziennikarze Przekroju nie powrócą do rzetelnego i starannego pisania, to pismo to całkiem zejdzie na psy, albo, jak sami lubią to określać stanie się podupadłe.

Niedawno ogłoszono wyniki sondażu, zgodnie z którym większość społeczeństwa uważa, ze Polski nie stać na kolejny dzień wolny od pracy. Sondaż ten wyraża powszechne wśród naszych rodaków mniemanie, jakobyśmy mieli takowych dni relatywnie dużo w porównaniu z innymi państwami. Przekonanie to jednak, przynajmniej w odniesieniu do członków Unii Europejskiej jest absolutnie błędne. Rzeczywistość jest dokładnie odwrotna. W całej Unii tylko Litwa ma mniej dnia wolnych od pracy nie będących niedzielami od Polski. Jest ich w tym kraju 10, podczas, gdy u nas jedenaście. Europejska średnia oscyluje około piętnastu. Rekordziści, jak Szwecja maja ich nawet osiemnaście. Tak wiec swobodnie możemy sobie pozwolić jeszcze na kilka świąt. Pytanie tylko, jakie powinny to być dni?

Przywołany na wstępie sondaż dotyczył propozycji prezydenta Kaczyńskiego aby dniem wolnym od pracy uczynić 31 sierpnia lub 12 września jako pamiątki dni, będących milowymi krokami w kierunku wyzwolenia spod sowieckiej okupacji – podpisania porozumień w 1980 i powstania rządu Tadeusza Mazowieckiego w 1989. Nie podważam słuszności uczczenia tego faktu, wręcz przeciwnie uważam to za bardzo potrzebne, zważywszy, ze na przykład Czesi czczą rocznicę aksamitnej rewolucji 17 listopada. Z tych dwóch dni lepszy mi sie wydaje 12 września, z kilku powodów. Po pierwsze powstanie pierwszego częściowo niekomunistycznego rządu zapoczątkowało rzeczywiste odzyskiwanie przez Polskę wolności. Porozumienia Sierpniowe były tylko pierwszą jaskółka nadziei. Ich konsekwencje były niebagatelne, ale wcale nie musiały być. Po 12 września 1989 zaś nie było juz powrotu do komunistycznego zniewolenia. Po drugie tak sie szczęśliwie składa, ze mamy w Polsce kilka świat o podwójnej, czy nawet potrójnej symbolice.

Trzeciego maja mamy zarówno rocznicę konstytucji, jak też uroczystość NMP Królowej Polski, 15 sierpnia, Dzień Wojska Polskiego i Wniebowzięcie NMP. Tak też byłoby 12 września. Oprócz wspomnianej pamiątki odzyskania byłaby to też rocznica Odsieczy Wiedeńskiej i Święto MB Piekarskiej.

Uczczenie ważnych wydarzeń w historii naszego kraju to jedno, ale warto też pamiętać o świętach religijnych. Tych również wcale nie mamy zbyt wiele. W większości krajów UE jest ich znacznie więcej. I tak, Objawienie Pańskie, 6 stycznia jest dniem wolnym od pracy w Austrii, Finlandii, Hiszpanii, Niemczech, Słowacji, Szwajcarii, Szwecji i Włoszech. Wielki Piątek spędzają poza pracą

Austriacy, Duńczycy, Finowie, Hiszpanie, Holendrzy, Irlandczycy, Niemcy, Portugalczycy, Słowacy, Szwajcarzy, Szwedzi i Brytyjczycy. Około tuzina krajów europejskich świętuje Wniebowstąpienie Pańskie, Wszystkich Świętych i drugi dzień Zielonych Świąt, a Czesi i Słowacy lipcowy (czyli według starego kalendarza katolickiego) dzień świętych Cyryla i Metodego. Szczególnie dużo katolickich świąt czczą Hiszpanie, mający wolne również w Wielki Czwartek, 15 sierpnia oraz 6 i 8 grudnia. Wbrew pozorom również Boże Ciało nie jest obchodzone w postaci dnia wolnego jedynie u nas, ale także w Irlandii, Niemczech i Portugalii. Jak więc widać mimo całego niewątpliwego zeświecczenia większości społeczeństw europejskich, pewne elementy kultury chrześcijańskiej, praktycznie w całej Europie (nawet w laickiej Francji, która również ma kilka dni wolnych w święta religijne) maja sie dobrze. Może i większości europejczyków Nie widzę więc żadnych przeciwskazań, aby u nas do dni wolnych dołączyć 6 stycznia i Wielki Piątek. Są to dni dla praktycznie wszystkich Chrześcijan tak ważne, że bardzo pożyteczne by było umożliwienie wierzącym ich religijnego przeżywania.

Świętowanie jest ważnym elementem życia chrześcijańskiego, a tym samym również chrześcijańskiej kultury. Świętowanie nie ma nic wspólnego z lenistwem, dlatego nie mamy się co wstydzić chęci świętowania. Świętowanie to oczywiście wiele więcej niż odpoczynek, ale nawet gdyby dla niektórych nowe święta stały sie tylko okazją do dodatkowego odpoczynku, to nie będzie w tym nic złego.