Kultura Okiem Svetomira

 

Kościół katolicki w Polsce mimo dziesięciu wieków historii i dominującej pozycji w społeczeństwie, legitymuje się stosunkowo skromnym wkładem w dorobek Kościoła Powszechnego. Nie mamy polskich Doktorów Kościoła, mamy niewielu zakonodawców, a do niedawna mieliśmy także niewielu świętych. Tak więc wpływ Kościoła w Polsce na Kościół w innych krajach jest znikomy. W ciągu ostatnich stu lat zaczęły się jednak pojawiać pierwsze jaskółki nadziei na zmianę tej smutnej sytuacji. Jedną z nich jest dzieło świętej Faustyny Kowalskiej. Jej "Dzienniczek" jest przetłumaczony na wiele języków, a zapoczątkowane przez nią nabożeństwo do Miłosierdzia Bożego, rozpowszechniło się w całym świecie katolickim. Najbardziej rozpowszechnionym elementem tego nabożeństwa jest Koronka do Miłosierdzia Bożego, której tekst łaciński, z tej strony zaczerpnięty, poniżej prezentuję.

PATER noster, qui es in caelis, sanctificetur nomen tuum. Adveniat regnum tuum. Fiat voluntas tua, sicut in caelo et in terra. Panem nostrum quotidianum da nobis hodie, et dimitte nobis debita nostra sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Et ne nos inducas in tentationem, sed libera nos a malo. Amen.

AVE Maria, gratia plena, Dominus tecum. Benedicta tu in mulieribus, et benedictus fructus ventris tui, Iesus. Sancta Maria, Mater Dei, ora pro nobis peccatoribus, nunc, et in hora mortis nostrae. Amen.

CREDO in Deum Patrem omnipotentem, Creatorem caeli et terrae. Et in Iesum Christum, Filium eius unicum, Dominum nostrum, qui conceptus est de Spiritu Sancto, natus ex Maria Virgine, passus sub Pontio Pilato, crucifixus, mortuus, et sepultus, descendit ad inferos, tertia die resurrexit a mortuis, ascendit ad caelos, sedet ad dexteram Dei Patris omnipotentis, inde venturus est iudicare vivos et mortuos. Credo in Spiritum Sanctum, sanctam Ecclesiam catholicam, sanctorum communionem, remissionem peccatorum, carnis resurrectionem et vitam aeternam. Amen.

Ad singula grana in qua PATER NOSTER dicitur:

PATER aeterne, offero tibi Corpus et Sanguinem, animam et divinitatem dilectissimi Filii Tui, Domini nostri, Iesu Christi, in propitiatione pro peccatis nostris et totius mundi.

Ad singula grana in qua AVE MARIA dicitur:

PRO dolorosa Eius passione, miserere nobis et totius mundi.

In conclusione, ter dicitur:

SANCTUS Deus, Sanctus Fortis, Sanctus Immortalis, miserere nobis et totius mundi.

 

 

Victimae Paschali laudes to łacińska sekwencja stanowiaca część rzymskokatolickiej mszy, przypisana na niedzielę Zmartwychwstania Pańskiego i dni oktawy Zmartwychwstania Pańskiego. Jej autorstwo przypisuje się powszechnie Wiponowi z Burgundii, niekiedy zaś Notkerowi Jąkale, Robertowi II Pobożnemu, bądź Adamowi od Św. Wiktora.

Jest jedną z czterech sekwencyj zachowanych w liturgii katolickiej do dnia dzisiejszego. W niedzielę Zmartwychwstania Pańskiego jest obowiązkowa, a dni oktawy Zmartwychwstania Pańskiego dowolna .Komponowało do niej muzyke wielu kompozytorów w tym: Antoni Busnois, Jodok des Prés, Roland de Lassus, AdrianWillaert, Jan Piotr Ludwik da Palestrina, czy William Byrd. Wywodzą się z niej luterańskie hymny zawarte w kantacie Jana Sebastiana Bacha Christ lag in Todesbanden.

Victimae paschali laudes

Immolent Christiani.

Agnus redemit oves

Christus innocens Patri

Reconciliavit

Peccatores

Mors et Vita duello

Conflixere mirando;

Dux vitae mortuus

Regnat vivus.

Dic nobis, Maria.

Quid vidisti in via?

Sepulchrum Christi viventis

Et gloriam vidi resurgentis.

Angelicos testes.

Sudarium et vestes.

Surrexit Christus spes mea;

Praecedet suos in Galilaeam.

Credendum est magis soli

Mariae veraci

Quam Judaeorum

Turbae fallaci.

Scimus Christum surrexisse

A mortuis vere.

Tu nobis victor

Rex miserere.

Amen. Alleluia.

Z przekładów polskich uwagę zwraca tłumaczenie ks. Stanisława Grochowskiego, z 1599 roku, dajace się śpiewać na oryginalną melodię gregoriańską, które przytaczam za tą stroną:

Ofiarujmy chwałę w wierze,

Wielkonocnej ofierze.

Baranek owce zbawił,

Chrystus nam pokój sprawił

Z Ojcem naszym Panem,

Rozgniewanym.

Śmierc i żywot przeciwną

Bitwę zwiedli, a dziwną.

Żywot acz prawdziwie

Zabit, żywie.

Marya powiedz nam,

Coś widziała, żywli Pan?

Widziałam grób już żywego,

Patrzałam na chwalebną twarz jego.

Widziałam widzenie,

Aniołów i odzienie.

Powstał Pan kochanie moje,

Uprzedzi do Galilei swoje.

Słuszniej wierzyć Maryi świętej białejgłowie,

Niż temu co plotą fałszywi Żydowie.

Wierzym, że Chrystus powstał od umarłych żywy

Zwycięzco królu bądź miłościwy.

Alleluja.

Tłumaczenie to zostało też przerobione na pieśń zwrotkową. Jej tekst znajduje się tutaj:

Ofiarujmy chwałę w wierze, Przy Wielkanocnéj ofierze; Gdy Baranek owce zbawił, Chrystus grzesznym pokój sprawił. Alleluja.

Z Bogiem Ojcem naszym Panem, Srodze na nas zagniewanym, Pogodził nas śmiercią srogą, Za nas lejąc krew swą drogą. Alleluja.

Śmierć i żywot zbyt przeciwną, Bitwę zwiedli bardzo dziwną; Żywot choć umarł prawdziwie, Zabity wszelako żywie. Alleluja.

Maryja racz powiedzieć nam , Coś widziała? czy żyje Pan? Widziałam grób już żywego, Patrzałam i na twarz Jego. Alleluja.

Widziałam Pana mojego, W chwale Swéj zmartwychwstałego; Widziałam dziwne widzenie: Aniołów, potnik, odzienie. Alleluja.

Powstał Pan kochanie moje, Ujrzy w Galilei swoje; Wierzmyż świętéj białogłowie, Bardziéj niż złych żydów mowie. Alleluja.

Jezu Królu wiecznéj chwały, I zwyciężco okazały; Wierzym żeś wstał z martwych żywy, Chryste bądź nam miłościwy. Alleluja.

Tłumaczenia obecnie uzywanego w liturgii nie przytaczam, gdyż jest ono w porównaniu z powyższymi bardzo mizerne. Na koniec, jak zwykle, kila nagrań z youtube:

Victimae Paschali laudes Manuela de Sumaya w wykonaniu Capilla virreinal

Victimae Paschali laudes gregoriańskie w aranżacji popowej w wykonaniu Alice

Victimae Paschali laudes improwizowane przez Daniela Rotha

Victimae Paschali laudes improwizowane przez Pawła Wagenera

Victimae Paschali laudes nieznanego kompozytora w wykonaniu nieznanym

Victimae Paschali laudes gregoriańskie z Pompiano pod dyrekcją Liwiusza Biondiego

Victimae Paschali laudes nieznanego kompozytora w wykonaniu chóru Aztec Singers

 

Exsultet, czyli Orędzie paschalne lub Orędzie Wielkanocne (łac. Exsultet) to starożytna pieśń, przypisywana, jak wiele innych pieśni zresztą, św. Ambrożemuz Mediolanu. Obecnie występuje w formie liturgicznego orędzia podczas Wigilii Paschalnej w Wielką Noc. Exsultet jest śpiewany przez diakona lub kapłana, wyjątkowych sytuacjach zaś przez kantora, który opuszcza fragment "A zatem proszę was…" i wezwanie "Pan z wami". Odśpiewaniem Exsultetu rozpoczyna się świetowanie Wielkanocy, totez ja, tekstem o tej pieśni rozpoczynam cykl tekstów wielkanocnych.

Poniżej tekst:

Exsultet iam angelica turba caelorum exsultent divina mysteria

et pro tanti regis victoria tuba insonet salutaris

Gaudeat et tellus tantis irradiata fulgoribus

et, aeterni regis splendore illustrata totius orbis se sentiat amisisse caliginem.

Laetetur et mater Ecclesia tanti luminis adornata fulgoribus:

et magnis populorum vocibus haec aula resultet.

(Quapropter astantes vos, fratres carissimi,

ad tam miram huius sancti luminis claritatem, una mecum, quaeso,

Dei omnipotentis misericordiam invocate.

Ut, qui me non meis meritis intra Levitarum numerum dignatus est aggregare

luminis sui claritatem infundens cerei huius laudem implere perficiat.)

(V: Dominus vobiscum.

A: Et cum spiritu tuo.)

V: Sursum corda.

A: Habemus ad Dominum.

V: Gratias agamus Domino Deo nostro.

A: Dignum et iustum est.

Vere dignum et iustum est, invisibilem Deum Patrem omnipotentem

Filiumque eius unigenitum, Dominum nostrum Iesum Christum,

toto cordis ac mentis affectu et vocis ministerio personare.

Qui pro nobis aeterno Patri Adae debitum solvit

et veteris piaculi cautionem pio cruore detersit.

Haec sunt enim festa paschalia,

in quibus vere ille Agnus occiditur,

cuius sanguine postes fidelium consecrantur.

Haec nox est,

in qua primum patres nostros, filios Israel,

eductos de Aegypto,

Mare Rubrum sicco vestigio transire fecisti.

Haec igitur nox est,

quae peccatorum tenebras

columnae illuminatione purgavit.

Haec nox est,

quae hodie per universum mundum in Christum credentes

a vitiis saeculi, et caligine peccatorum segregatos,

reddit gratiae,

sociat sanctitati.

Haec nox est,

in qua, destructis vinculis mortis,

Christus ab inferis victor ascendit.

Nihil enim nobis nasci profuit,

nisi redimi profuisset.

O mira circa nos tuae pietatis dignatio!

O inaestimabilis dilectio caritatis:

ut servum redimeres, Filium tradidisti!

O certe necessarium Adae peccatum,

quod Christi morte deletum est!

O felix culpa,

quae talem ac tantum meruit habere Redemptorem!

O vere beata nox,

quae sola meruit scire tempus et horam,

in qua Christus ab inferis resurrexit!

Haec nox est, de qua scriptum est:

Et nox sicut dies illuminabitur:

et nox illuminatio mea in deliciis meis.

Huius igitur sanctificatio noctis

fugat scelera,

culpas lavat:

et reddit innocentiam lapsis,

et maestis laetitiam.

Fugat odia,

concordiam parat,

et curvat imperia.

In huius igitur noctis gratia, suscipe, sancte Pater,

laudis huius sacrificium vespertinum,

quod tibi in haec cerei oblatione sollemni,

per ministrorum manus

de operibus apum, sacrosancta reddit ecclesia.

Sed iam columnae huius praeconia novimus,

quam in honorem Dei rutilans ignis accendit.

Qui, licet sit divisus in partes,

mutuati tamen luminis detrimenta non novit.

Alitur enim liquantibus ceris,

quas in substantiam pretiosae huius lampadis

apis mater eduxit.

O vere beata nox,

in qua terrenis caelestia,

humanis divina iunguntur!

Oramus ergo te, Domine,

ut cereus iste in honorem tui nominis consecratus,

ad noctis huius caliginem destruendam,

indeficiens perseveret.

Et in odorem suavitatis acceptus,

supernis luminaribus misceatur.

Flammas eius lucifer matutinus inveniat:

Ille, inquam, lucifer, qui nescit occasum:

Christus Filius tuus,

qui regressus ab inferis,

humano generi serenus illuxit,

et vivit et regnat in saecula saeculorum.

Amen

Polskiego tłumaczenia podawać nie będę, bo każdy go mógł sobie na Wigilii Paschalnej wysłuchać

 

Χριστός ανέστη εκ νεκρών, θανάτω θάνατον πατήσας,

και τοις εν τοις μνήμασι, ζω ήν χαρισάμενος!

Chrystus Zmartwychpowstał, śmiercią śmierć pokonał,

Tym, którzy w grobach leżą, Żywot wieczny darował . Alleluja!

Radosnych Świąt Wielkanocnych

życzą

Ela, Artur,  Pawełek i Martusia Rumplowie