Gajatri a Benedictus

Czytam sobie właśnie maleńką książeczkę indyjskiego noblisty Rabindratha Tagore’a „Źródła kultury Indii” i natrafiam tam na taki passus:

Tekstem naszej codziennej medytacji jest Gajatri – mantram, który jest uważany za skrót wiedzy wszystkich Wed; przy jego pomocy staramy się przeżyć zasadniczą jedność wszechświata z naszą świadomą ludzką duszą; uczymy się poznawać, iż jedność tę ogarnia Sobą Wieczysty Duch, którego potęga stwarza ziemię i gwiaździste niebiosa, a zarazem oświeca naszą myśl światłem duchowej świadomości, która istnieje w nieoddzielnej ciągłości i zjednaniu z całym widzialnym wszechświatem.

Oto tekst Gajatri za wikipedią:

ॐ भूर्भुवः स्वः ।
तत् सवितुर्वरेण्यं ।
भर्गो देवस्य धीमहि ।
धियो यो नः प्रचोदयात् ॥
oṃ bhūr bhuvaḥ svaḥ
tat savitur vareṇyaṃ
bhargo devasya dhīmahi
dhiyo yo naḥ pracodayāt

Tłumaczenia są różne. Polska wikipedia podaje następujące: „Oto Światłość ogarniamy (przenikamy); Cali światłością niebios przeniknięci; Światłem wszystko umacniamy!” nie podając jednak jego autora. Internetowa encyklopedia PWN podaje przekład następujący: również bezimienny: „Obyśmy otrzymali ten cudowny blask boga Sawitara! Niechaj pobudzi nasze myśli!”. Dziewięciotomowa pewuenowska encyklopedia „Religia” podaje zaś taki: „Blask świetlny Sawitara/boskiego śledźmy myślą/ niech on rozbudzi nasze myśli”. Wikipedia angielska podaje kilka tłumaczeń, które uznaje za literalne:

Swami Vivekananda: „Medytujemy o chwale tej Istoty, która stworzyła ten wszechświat; niech Ona oświeci nasze umysły”.
Monier Monier-Williams (1882): „Rozmyślajmy o tej wspaniałej chwale boskiego ożywiającego słońca, niech oświeci nasze zrozumienie”.
Ralph T.H. Griffith (1896): „Obyśmy osiągnęli tę wspaniałą chwałę boga Savitar: tak niech On pobudza nasze modlitwy”.
S. Radhakrishnan:
(1947): „Rozmyślamy o promiennej chwale Boskiego Światła; niech On natchnie nasze zrozumienie”.
(1953): „Rozważamy cudowną chwałę promienistego słońca; niech Ona natchnie naszą inteligencję”.
Sri Aurobindo: „Wybieramy Najwyższe Światło boskiego Słońca; dążymy do tego, aby mogło pobudzać nasze umysły.”
Stephanie W. Jamison i Joel P. Brereton: „Czy możemy stworzyć własny, pożądany blask boga Savitar, który rozbudzi nasze spostrzeżenia”. Tak czy inaczej jest to odwołanie do Światła Boskiego Słońca, które oświeca umysły ludzi. Ta mantra jest wspólna dla wielu tradycyj hinduskich i buddyjskich. W tradycjach tych nie jest odosobniony pogląd, że ktoś kto nie praktykuje Gajatri nie może być wyzwolony.

Zacząłem się zastanawiać, czy mamy jakiś odpowiednik tej mantry w naszej, chrześcijańskiej tradycji. Doszedłem do wniosku, że i owszem. W Biblii jest wiele fragmentów o podobnej wymowie. Najbardziej zbliżony znajduję w dwóch wersetach Kantyku Zachariasza, które we współczesnym polskim brewiarzu brzmią tak:

Dzięki serdecznej litości naszego Boga, *
z jaką nas nawiedzi z wysoka Wschodzące Słońce,
By oświecić tych, co w mroku i cieniu śmierci mieszkają, *
aby nasze kroki skierować na drogę pokoju.

A w rymowanym przekładzie księdza Danielskiego, znanym głównie oazowiczom, brzmi tak:

Bo w Swym Sercu się lituje Pan Bóg Wszechmogący,
i dlatego wciąż przychodzi jak Wschodzące Słońce.
By rozproszyć grozę śmierci tym, co żyją w mroku
i nawrócić ich na drogę, która daje pokój.

Tradycyjnie już proponuję przyjrzeć się temu fragmentowi Ewangelii w różnych przekładach. Tym razem mam taki kaprys, że Wulgatą będę zaczynał, a nie kończył.

Wulgata
per viscera misericordiae Dei nostri in quibus visitavit nos oriens ex alto
inluminare his qui in tenebris et in umbra mortis sedent ad dirigendos pedes nostros in viam pacis
Wujek
Dla wnętrzności miłosierdzia Boga naszego, przez które nawiedził nas Wschód z wysokości.
Aby zaświecił tym, którzy w ciemności i w cieniu śmierci siedzą, ku wyprostowaniu nóg naszych na drogę pokoju.
Brzeska
Dla wnętrzności miłosierdzia Boga naszego, którymi nawiedził nas latorosl z wysokości.
Aby się ukazała tym, którzy w ciemnościach i w cieniu śmierci położeni są, ku wyprostowaniu nóg naszych na drogę pokoju.
Gdańska
Przez wnętrzności miłosierdzia Boga naszego, w których nawiedził nas Wschód z wysokości.
Aby się ukazał siedzącym w ciemności i w cieniu śmierci ku wyprostowaniu nóg naszych na drogę pokoju.
Tysiąclecia
dzięki litości serdecznej Boga naszego. Przez nią z wysoka Wschodzące Słońce nas nawiedzi,
by zajaśnieć tym, co w mroku i cieniu śmierci mieszkają, aby nasze kroki zwrócić na drogę pokoju.
Warszawska
przez wielkie zmiłowanie Boga naszego, dzięki któremu nawiedzi nas światłość z wysokości,
by objawić się tym, którzy są w ciemności i siedzą w mrokach śmierci, aby skierować nogi nasze na drogę pokoju.
Poznańska
przez wielkie miłosierdzie Boga naszego, dzięki któremu spojrzało na nas z wysoka wschodzące słońce,
aby oświecić pogrążonych w ciemności i mroku śmierci i skierować nasze kroki na drogę pokoju.
Lubelska
ze względu na bezmiar miłosierdzia Boga naszego, z jakim wejrzał na nas Wschodzący z wysoka;
świecić tym, którzy są w ciemności i w cieniu śmierci przebywają; skierować nasze kroki na drogę pokoju.
Warszawsko-Praska
dzięki litości serdecznej Boga naszego. Przez nią to wejrzał na nas Ten, co wschodzi z wysoka,
aby oświecić pozostającychw ciemności i w mrokach śmierci i skierować nasze kroki na drogę pokoju.
Paulistów
Dzięki miłosiernej litości naszego Boga nawiedzi nas z wysoka Wschodzące Słońce,
które objawi się pogrążonym w ciemności cieniu śmierci, poprowadzi nas na drogę pokoju.
Nowego Świata
dzięki tkliwemu współczuciu naszego Boga. Ze współczuciem tym zawita do nas świt z wysokości,
„by zaświecić siedzącym w ciemności i w cieniu śmierci, by pomyślnie skierować nasze stopy na drogę pokoju”
Nowa Gdańska
To wszystko dzięki miłosierdziu naszego Boga, przez które nawiedziło nas wzejście z wysokości,
by ukazać się tym, którzy siedzą w ciemności i w cieniu śmierci, oraz poprowadzić nasze nogi na drogę pokoju.
Uwspółcześniona Gdańska
Dzięki serdecznemu miłosierdziu naszego Boga, przez które nawiedził nas wschód słońca z wysoka;
Aby oświecić siedzących w ciemności i w cieniu śmierci, aby skierować nasze kroki na drogę pokoju.
Mesjańska
Przez wielkie zmiłowanie Boga naszego, dzięki któremu nawiedzi nas światłość z wysokości,
By objawić się tym, którzy są w ciemności i siedzą w mrokach śmierci, aby skierować nogi nasze na drogę pokoju.
Słowo Życia
dzięki miłosierdziu naszego Boga, przez które zabłyśnie nam światłość niebiańska,
by oświecić ludzi pogrążonych w ciemnościach i mroku śmierci i wprowadzić nas na drogę pokoju.
Przekład dosłowny
przez litość miłosierdzia naszego Boga, w których nawiedzi nas jutrzenka z wysokości,
by objawić się tym, którzy siedzą w ciemności i w cieniu śmierci, i skierować nasze nogi na drogę pokoju.
Toruńska
Dzięki głębi miłosierdzia naszego Boga, przez które nawiedziła nas jutrzenka z wysokości,
Aby ukazać się siedzącym w ciemności i w cieniu śmierci, i ukierunkować nasze stopy na drogę pokoju.
Dąbrowski
przez zmiłowanie się Boga naszego, który nawiedził nas w światłości niebiańskiej.
By oświecić tych, którzy są w ciemnościach i którzy mrokiem śmierci są spowici. By kroki nasze wieść drogą pokoju.
Kowalski Michał
przez wnętrzności miłosierdzia Boga naszego, w którem nawiedził nas Wschód z wysokości,
aby zaświecił tym, którzy w ciemności i cieniu śmierci siedzą, ku sa skierowaniu nóg naszych na drogę pokoju.
Kowalski Seweryn
dzięki litościwemu sercu Boga naszego, Bo nawiedziło nas Słońce niebieskie,
aby oświecić tych, którzy są pogrążeni w ciemnościach i mrokach śmiertelnych, aby skierować kroki nasze na drogę pokoju.
Pierwszego Kościoła
dzięki miłosiernemu sercu naszego Boga, za sprawą którego odwiedzi nas Wschód z Wysokości,
aby się pokazać przebywającym w ciemności i cieniu śmierci, aby nasze kroki skierować na drogę pokoju
Odzyskiwania
Dzięki miłosiernym przejawom współczucia naszego Boga, w których wschodzące słońce nawiedzi nas z wysoka,
Aby zaświecić na tych, którzy siedzą w ciemności i cieniu śmierci, aby skierować nasze nogi na drogę pokoju
Textus receptus
δια σπλαγχνα ελεους θεου ημων εν οις επεσκεψατο ημας ανατολη εξ υψους
επιφαναι τοις εν σκοτει και σκια θανατου καθημενοις του κατευθυναι τους ποδας ημων εις οδον ειρηνης
dia splanchna eleous theou imon en ois epeskepsato imas anatoli ex ypsous
epifanai tois en skotei kai skia thanatou kathimenois tou katefthynai tous podas imon eis odon eirinis
Novum Taestamentum Graece
διὰ σπλάγχνα ἐλέους θεοῦ ἡμῶν, ἐν οἷς ἐπισκέψεται ἡμᾶς ἀνατολὴ ἐξ ὕψους,
ἐπιφᾶναι τοῖς ἐν σκότει καὶ σκιᾷ θανάτου καθημένοις, τοῦ κατευθῦναι τοὺς πόδας ἡμῶν εἰς ὁδὸν εἰρήνης
diá splánchna eléous theoú imón, en oís episképsetai imás anatolí ex ýpsous,
epifánai toís en skótei kaí skiá thanátou kathiménois, toú katefthýnai toús pódas imón eis odón eirínis

A teraz zrobię coś, czego w podobnych tekstach nie robię nigdy, a mianowicie wyciągnę kwintesencję tych przekładów:
Przez miłosierne Serce naszego Boga,
nawiedza nas Niebiańskie Słońce,
by oświecić siedzących w mroku i cieniu śmierci
i skierować nas na drogę pokoju.
Pogrubiony fragment jest moim zdaniem ścisłym odpowiednikiem mantry Gajatri. Tak jak zdaniem Tagore’a ta mantra jest streszczeniem całych Wed, tak moim zdaniem te dwie linijki Kantyku Zachariasza są streszczeniem całej Biblii.

Rzecz znamienna, miliony wyznawców religij indyjskich odmawiają Gajatri jako ważny element medytacyj porannych. I również miliony chrześcijan odmawiają Kantyk Zachariasza jako element modlitw porannych. Moim zdaniem wskazuje to na to, że Gajatri jest jednym z owych Ziaren Słowa, obecnych w religiach niechrześcijańskich, zgodnie z nauczaniem Soboru Watykańskiego II, czy też reliktów objawienia pierwotnego, zgodnie z nauczaniem Ojcó Kościoła. Nie można wykluczyć i tego, że medytacja Gajatri prowadzi w tajemny sposób gorliwych hinduistów i buddystów do poznania Prawdziwego Słońca – Jezusa Chrystusa.